Ο Θανάσης Μήνας γράφει για την ακόμα πιο εφιαλτική συνέχεια του θρυλικού αργεντίνικου κόμικ επιστημονικής φαντασίας, που έγινε μεγάλη επιτυχία ως σειρά από το Netflix και κυκλοφορεί από τiς εκδόσεις JemmaPress.
Δημιούργημα των Έκτορ Έστερχελντ και Φρανσίσκο Σολάνο Λόπες, το El Eternauta («Ο Αιώνιος») δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1957 και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα έργα επιστημονικής φαντασίας, αλλά κι ένα από τα λαμπρότερα δείγματα γραφής της ένατης τέχνης. Κλειστοφοβικό, αγωνιώδες και περιπετειώδες, αλλά συνάμα συναισθηματικό, γεμάτο συμβολισμούς και πολιτική αλληγορία, είναι ένα έργο απαιτητικό και πολυεπίπεδο.
Το κόμικ παρουσιάζει έναν μυστηριώδη άντρα ονόματι Χουάν Σάλβο, ο οποίος αρχικά εμφανίζεται ως φάντασμα, να επισκέπτεται έναν συγγραφέα κόμικς στο γραφείο του στο σπίτι του. Ο Σάλβο παίρνει τη μορφή ενός ανθρώπου και μιλάει για την εξάντληση που βίωσε από το ταξίδι στο χρόνο, καθώς προσπαθούσε να εντοπίσει την οικογένειά του και να πηδάει από τη μία διάσταση στην άλλη.
Ο Σάλβο αναλαμβάνει τον ρόλο του αφηγητή στο βιβλίο. Η ιστορία του για την τεράστια μετα-αποκαλυπτική καταστροφή και έναν πόλεμο για επιβίωση ενάντια σε μια εξωγήινη εισβολή στην ήσυχη γειτονιά του στο Μπουένος Άιρες γίνεται κεντρικό στοιχείο του έργου.
Ακόμα και δεδομένου του καθαρού, ρεαλιστικού στυλ του Λόπες και του συναρπαστικού και προκλητικού θέματος του κόμικ, η ιστορία δεν στερείται του μελοδράματος που συνδέουμε με την επιστημονική φαντασία της εποχής. Οι συγκρίσεις μεταξύ του σεναρίου του Έστερχελντ και των παλαιών τίτλων τρόμου και επιστημονικής φαντασίας της EC ή του The Twilight Zone είναι απολύτως λογικές.
Το El Eternauta 1969 αποτέλεσε την πιο επαναστατική συνέχεια του κόμικ του 1957. Όμως, από περίπου τα μέσα της δεκαετίας του 1970, η Αργεντινή κυβερνιόταν από μια αδίστακτη δεξιά στρατιωτική δικτατορία. Επιδίωκε να λογοκρίνει και να καταστείλει τις φωνές διαφωνίας, και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι «εξαφανίστηκαν» από τα αργεντίνικα τάγματα θανάτου της εποχής. Ο Έστερχελντ υποστήριξε την αριστερή αντάρτικη ομάδα των Montoneros τη δεκαετία του 1970, και τουλάχιστον δύο από τα κόμικς του -προφανώς αριστερά στο περιεχόμενό τους- δημοσιεύτηκαν σε έντυπα που συνδέονταν με την οργάνωση.
Κυβερνητικοί αξιωματούχοι στοχοποίησαν τον Έστερχελντ εξαιτίας της σχέσης του με τους Montoneros και λόγω της ριζοσπαστικής πολιτικής θεματολογίας των έργων του. Μεταξύ τους ήταν το El Eternauta 1969 και μια βιογραφία σε κόμικ του Τσε Γκεβάρα. Τα απέσυραν από την κυκλοφορία και κατέστρεψαν τις πλάκες εκτύπωσης.
Η φασιστική δικτατορία είχε κηρύξει έναν «βρώμικο πόλεμο», που σήμαινε ότι το στρατιωτικό καθεστώς είχε αρχίσει να φιμώνει το αριστερό αίσθημα με τη βία. Ο Έστερχελντ πλησίαζε τα 59α γενέθλιά του όταν τάγματα θανάτου τον απήγαγαν την άνοιξη του 1977 μαζί με τις τέσσερις κόρες του, δύο εκ των οποίων ήταν έγκυες. Εκτός από την 19χρονη Μπεατρίζ, το σώμα της οποίας βρέθηκε αργότερα, καμία από αυτές δεν εθεάθη ποτέ ξανά.
Δημοσιογράφος και συγγραφέας γνωστών παιδικών ιστοριών και σύντομων βιβλίων τα χρόνια πριν εξαφανιστεί, ο Έστερχελντ τελικά άκμασε ως συγγραφέας κόμικς. Συνεργάστηκε με δημιουργούς όπως ο Ουρουγουανός Αλμπέρτο Μπρέτσια κσι ο Ιταλός Ούγκο Πρατ, ο οποίος θα κέρδιζε αναγνώριση από τους κριτικούς και το κοινό για τη διεθνώς μπεστ σέλερ σειρά του Κόρτο Μαλτέζε.
Το 1969 ο Έστερχελντ επέστρεψε το 1969 στο έπος επιστημονικής φαντασίας του 1957 και εμπότισε την αφήγηση με την ολοένα και πιο ριζοσπαστική πολιτική του. Σε συνεργασία με τον Ουρουγουανό καλλιτέχνη Αλμπέρτο Μπρέτσια, η αφήγηση της προηγούμενης ιστορίας είναι λιγότερο μια pulp περιπέτεια και πολύ περισσότερο μια σκοτεινή, τρομακτική αλληγορία του πολιτικού απομονωτισμού και της βίας της παράνοιας κατά την εποχή των στρατιωτικών πραξικοπημάτων που υποστηρίχθηκαν από τη CIA στη Λατινική Αμερική. Οι σκοτεινές, εξπρεσιονιστικές εικονογραφήσεις του αναδεικνύουν την ψυχολογική σύγχυση και αναδεικνύουν το μυστήριο και τη φρίκη της κατάστασης.
Μπουένος Άιρες. Θανατηφόρο «χιόνι» πέφτει από τον ουρανό. Οι δρόμοι γεμίζουν από τα άψυχα σώματα όσων δεν πρόλαβαν να βρουν καταφύγιο. Ο Χουάν Σάλβο και οι δικοί του κλείνονται στο σπίτι, όμως οι προμήθειες τελειώνουν και η επικοινωνία με τον έξω κόσμο έχει κοπεί. Η στιγμή που θα αναγκαστούν να βγουν έξω πλησιάζει∙ και μαζί της η μεγαλύτερη απειλή που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα.
Το γεγονός ότι το κόμικ αρχικά δημοσιεύτηκε σε ένα mainstream περιοδικό καταδίκασε σε ένα πρόωρο τέλος (οι τελευταίες δόσεις στριμώχνουν το υπόλοιπο της ιστορίας σε ό,τι είχε απομείνει από τη σύντομη τετράμηνη κυκλοφορία του Έστερχελντ και του Μπρέτσια). Αργότερα έργα του Έστερχελντ κατασχέθηκαν και καταστράφηκαν από τη στρατιωτική δικτατορία (συμπεριλαμβανομένων και των πρωτότυπων).
Η εκδοχή του El Eternauta της δεκαετίας του 1950 είναι σχεδιασμένη με το καθαρό στυλ του Σολάνο Λόπες. Η εικονογραφία του εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως σύμβολο αντίστασης στη Λατινική Αμερική μέχρι σήμερα.
Στην επανεκκίνηση του 1969, ο πιο σκοτεινός τόνος αντικατοπτρίζεται στην εξπρεσιονιστική τέχνη του Αλμπέρτο Μπέτσια. Ο τελευταίος καταφέρνει να αποτυπώσει έναν κόσμο σε αποσύνθεση. Οι σελίδες του μοιάζουν με ουλές. Κάθε πάνελ χρησιμοποιεί μια διαφορετική τεχνική: κολάζ, χαρακτική, χυμένο μελάνι. Οτιδήποτε καταστρέφει την παραδοσιακή φόρμα. Η αναγνωσιμότητα γίνεται κατακερματισμένη. Η ομορφιά, ανησυχητική. Οι φιγούρες διαλύονται σαν σώματα σε οξύ. Υπάρχει μια υλική βία στο σχέδιο που ανατρέπει κάθε παραδοσιακή αφήγηση. Ο Μπρέτσια δεν εικονογραφεί μια ιστορία: την αντικρούει. Αντλεί από τα περιθώρια, από τον ανοιχτό αέρα. Ο Αιώνιος του δεν είναι πλέον άνθρωπος: είναι ένα σπασμένο σύμβολο, μια άδεια φιγούρα, μια σκιά. Σε κάθε πινελιά, υπάρχει ένας παλμός μεταξύ τέχνης και τρόμου, μεταξύ μορφής και αγωνίας, μεταξύ ομορφιάς και κατάρρευσης.
Ο Μπρέτσια δεν εξωραΐζει. Παρεμβαίνει. Οι σελίδες του είναι οπτικά πεδία μάχης. Η μορφή δεν είναι διακόσμηση: είναι ιδεολογία. Κάθε τεχνική που χρησιμοποιεί ανταποκρίνεται σε μια εκφραστική επείγουσα ανάγκη. Οι ακανόνιστες γραμμές, οι μουτζούρες, τα κομμένα κοψίματα: όλα είναι σκόπιμα. Ο Αιώνιος του δεν είναι απλώς ένας χαρακτήρας, είναι ένα κατακερματισμένο σώμα. Ένα θύμα της ιστορίας. Ο καλλιτέχνης αποφεύγει οποιεσδήποτε παραχωρήσεις στον αναγνώστη. Δεν υπάρχουν ηρωικές σκηνές. Υπάρχουν σελίδες που αμφισβητούν, που ενοχλούν. Που μας αναγκάζουν να αντιμετωπίσουμε κατά μέτωπο την αποσύνθεση. Αυτή η ριζοσπαστική αισθητική αποξενώνει τον εφησυχασμένο αναγνώστη και προσελκύει τον αφοσιωμένο. Το σχέδιό του δεν αναπαριστά. Εκθέτει. Καταγγέλλει Αφοπλίζει. Ο Μπρέτσια μετατρέπει την εικονογράφηση σε πολιτική πράξη.
Στο El Eternauta 1969, οι μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις έχουν εγκαταλείψει τη Νότια Αμερική σε εξωγήινους εισβολείς, και ο χαρακτήρας με οπτική γωνία Χουάν Σάλβο, μαζί με τον φίλο του καθηγητή Φαβάλι, τον μεταλλουργό Φράνκο και τη γειτόνισσα Σουζάνα, εντάσσονται στην αντίσταση στο Μπουένος Άιρες γνωρίζοντας ότι ο έξω κόσμος δεν θα έρθει να τους βοηθήσει. Μέσα από το πρίσμα αυτών των διαχρονικών χαρακτήρων, οι πολιτικά διορατικοί δημιουργοί ζητούν από τους αναγνώστες να σκεφτούν τις επιπτώσεις της παγκόσμιας κυριαρχίας από τις «μεγάλες δυνάμεις» πριν να είναι πολύ αργά.
Πρόκειται για μια ψυχεδελικά σχεδιασμένη, τολμηρά πολιτική αφήγηση. Το El Eternauta 1969 είναι κάτι πολύ παραπάνω από μια απλή συνέχεια. Είναι, για να θυμηθούμε και τον Εδουάρδο Γκαλεάνο, μια «ανοιχτή πληγή» στην ιστορία των λατινοαμερικανικών κόμικς, μια δυστοπία χωρίς παρηγοριά που ξαναγράφει το κλασικό έργο από τη σκιά μιας δικτατορίας.
El Eternauta 1969 – Ο Κοσμοναύτης του Απείρου
σενάριο: H. G. Oesterheld, σχέδιο: G. Oesterheld/Alberto Breccia
Jemma Press, 2025
διαστάσεις: 30x21
σελ. 66
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Corto Maltese: Μια διαρκής μαθητεία στον Μύθο και στην Ιστορία...
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)