Γράφει η Όλγα Δημοπούλου
Να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή, μιaς και η ιδέα που μου καρφώθηκε αρχικά στο μυαλό ήταν ο όρος “sουίτα”. Η σουίτα ως μουσικό είδος έχει τις ρίζες της στην Ευρώπη της Αναγέννησης και κυρίως του 17ου αιώνα, όταν αρχίζουν να συνδυάζονται μεταξύ τους διαφορετικοί χοροί. Στην εποχή του Μπαρόκ, ιδιαίτερα τον 17ο και τις αρχές του 18ου αιώνα, η σουίτα γίνεται πολύ σημαντική μορφή. Πολλοί σημαντικοί συνθέτες γράφουν αγαπημένες σουίτες. Αυτά για να εξηγήσουμε τι είναι σουίτα στην κλασική μουσική. Ήταν στα μέσα της δεκαετίας του ΄70 που ακούω το Atom Heart Mother. Εκστασιάζομαι και απορώ συνάμα όταν ανακαλύπτω ότι οι Pink Floyd γράφουν μια σουίτα. Μία ρόκ σουιτα; Και ναι, το παραδέχομαι, η πρώτη μου σκέψη είναι, “τι δουλειά έχει η αλεπού στο παζάρι”;
Γιατί εδώ έχουμε να κάνουμε με μουσικούς χωρίς μουσική παιδεία. Το background των Waters, Gilmour, Mason και Wright είναι ήδη γνωστό. Τέσσερα παιδιά που είναι αυτοδίδακτα μουσικά, πώς στο καλό γράφουν σουίτα; Για να λέμε την αλήθεια, μόνο ο Wright έχει μουσική παιδεία και παίζει εκτός από πιάνο, ό,τι όργανο του πέφτει στα χέρια. Γεγονός είναι επίσης, ότι κανείς τους δεν διαβάζει παρτιτούρες. Τουλάχιστον μέχρι το ‘70 που κυκλοφορεί το Atom Heart Mother και φτάνει στην πρώτη θέση των charts στην Αγγλία. Δεν μιλώ για τους Pink Floyd, ούτε αναλύω την αξία αυτού του άλμπουμ. Τόσοι και τόσοι τα λένε πριν από μένα. Η μεγάλη μου απορία (και ίσως μανία) να καταλάβω πώς γράφεται αυτή η σουίτα, με οδηγεί σε ανασκαφή πληροφοριών, που διαρκεί αρκετά χρόνια.
Εδώ προσπαθώ απλά, συνεκτικά και χρονολογικά να εξιστορήσω πώς γράφεται. Και αναφέρομαι αποκλειστικά και μόνο στην πρώτη πλευρά του δίσκου. Οι Pink Floyd το 1969 είναι ήδη ένα από τα πιο hot ονόματα του underground Λονδίνου. Στα τέλη του 1969 ο Μικελάντζελο Αντονιόνι γυρίζει την ταινία Zabriskie Point και θέλει οι Pink Floyd να συνθέσουν το soundtrack. Το συγκρότημα ταξιδεύει στη Ρώμη, μετά από πρόσκληση του Ιταλού σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης τούς κλείνει ένα πολυτελές ξενοδοχείο στη Ρώμη και τους αναγκάζει να γράφουν ασταμάτητα. Ο Nick Mason θυμάται ότι ο Αντονιόνι αλλάζει γνώμη κάθε πέντε λεπτά. Ακούει ένα κομμάτι, λέει "Είναι υπέροχο!" και την επόμενη μέρα λέει "Όχι, άλλαξα γνώμη, είναι απαίσιο". Οι Pink Floyd δουλεύουν εξαντλητικά και ηχογραφούν πάνω από 30 κομμάτια και προσχέδια. Ο Αντονιόνι αποδεικνύεται απίστευτα δύσκολος και αναποφάσιστος συνεργάτης. Στο τέλος, απορρίπτει το μεγαλύτερο μέρος της δουλειάς τους, κρατώντας μόνο τρία κομμάτια για την ταινία.
Το να τους απορρίπτει συνεχώς ένας σκηνοθέτης, λέγοντάς τους ότι η μουσική τους «δεν είναι αρκετά καλή» ή «δεν ταιριάζει», πληγώνει σοβαρά τον εγωισμό τους. Αρχίζουν να αμφιβάλλουν για τις συνθετικές τους ικανότητες κι έτσι όταν επιστρέφουν στο Λονδίνο νιώθουν δημιουργικά «στεγνοί» και χαμένοι. Έχουν όμως στα μπαγκάζια τους έναν «θησαυρό» από ακυκλοφόρητες ηχογραφήσεις και ιδέες. Καθώς πρέπει να βγάλουν νέο δίσκο, αρχίζουν να χρησιμοποιούν αυτά τα leftovers της Ρώμης. Στα επίσημα αρχεία της μπάντας υπάρχουν πρώιμες studio εκδοχές του κεντρικού θέματος του Atom Heart Mother που φέρουν τον τίτλο "Zabriskie Point Early Studio Version". Οι Floyd πειραματίζονται ήδη στη Ρώμη με αυτά τα ακόρντα. Κατά τις ίδιες συνεδρίες στη Ρώμη, ο Richard Wright γράφει ένα μελαγχολικό κομμάτι στο πιάνο για μια σκηνή ταραχών της ταινίας. Ο Αντονιόνι το απορρίπτει λέγοντας ότι είναι «πολύ όμορφο, αλλά πολύ λυπητερό». Το συγκρότημα κρατά την ηχογράφηση και την δουλεύει ξανά αργότερα και τελικά το κομμάτι αυτό εξελίσσεται στο πασίγνωστο "Us and Them" για το The Dark Side of the Moon! Υπάρχει ένας ψιλοπανικός. Θέλουν να βγάλουν καινούργιο άλμπουμ.
Έχουν και μια περιοδεία στην Αμερική. Τότε είναι λοιπόν που ο Waters φωνάζει τον στενό του φίλο, Ron Geesin. Είναι ένας ιδιαίτερα ιδιότυπος, αυτοσχεδιαστικός συνθέτης και πειραματιστής, με πολύ ισχυρή ικανότητα να γράφει και να ενορχηστρώνει. Μάλιστα, την ίδια ακριβώς χρονιά (1970), οι δυο τους συνεργάζονται και κυκλοφορούν ένα εξαιρετικά ιδιαίτερο soundtrack για το επιστημονικό ντοκιμαντέρ "Music from The Body". Είναι ένα άλμπουμ γεμάτο με ήχους του ανθρώπινου σώματος συνδυασμένους με παραδοσιακά όργανα. Υπάρχει μεταξύ τους εμπιστοσύνη και αλληλοεκτίμηση. Είναι Μάης του 1970. Το συγκρότημα έχει ήδη ενώσει και μοντάρει διάφορα από αυτά τα σκόρπια τμήματα, πολλά εκ των οποίων γεννιούνται στη Ρώμη, σε ένα ενιαίο αλλά ασύνδετο ροκ υπόβαθρο, το οποίο δίνουν στον Geesin. Η συμβολή του Ron Geesin στο κομμάτι "Atom Heart Mother" είναι κυριολεκτικά σωτήρια, καθώς το συγκρότημα έχει εγκλωβιστεί σε ένα δημιουργικό αδιέξοδο. Οι Pink Floyd του παραδίδουν μια ταινία με τα βασικά ρυθμικά μέρη (μπάσο, τύμπανα) και κάποια ακόρντα, ηχογραφημένα σε ένα single take χωρίς μετρονόμο, με αποτέλεσμα οι ταχύτητες να αυξομειώνονται διαρκώς.
Ο Geesin συνθέτει και ενορχηστρώνει ολόκληρη τη δομή για τα πνευστά, τη χορωδία και το τσέλο μέσα σε περίπου δύο με τρεις εβδομάδες. Η διαδικασία είναι εξαιρετικά πιεστική. Δουλεύει εντελώς μόνος του στο μικρό, γεμάτο μηχανήματα στούντιο του, κάτω από συνθήκες έντονου καύσωνα ("flat out during the heat of the summer"). Πριν ξεκινήσει, χρειάζεται απλώς λίγες ώρες διαβουλεύσεων με τον David Gilmour (για τον χαρακτήρα του κεντρικού θέματος) και τον Richard Wright (για την εισαγωγή της χορωδίας). Λόγω του ασυνήθιστου τρόπου που γράφουν οι Floyd, ο Geesin πρέπει να μετρά χειροκίνητα τα μέτρα και τα δευτερόλεπτα πάνω στην ταινία, ώστε να «κουμπώσει» με ακρίβεια την ορχήστρα πάνω στο ροκ κομμάτι. Ο Geesin δεν κάνει μια απλή ενορχήστρωση, αλλά συνδιαμορφώνει τη μελωδική ταυτότητα του έργου, εισάγοντας αβάν-γκαρντ και κλασικά στοιχεία. Γράφει τις παρτιτούρες για 10 όργανα πνευστών (brass section), 20μελή χορωδία και σόλο τσέλο. Ενώ οι Floyd έχουν μόνο σκόρπιες ιδέες, ο Geesin δημιουργεί τις αντιστίξεις, τα περάσματα και δίνει στο κομμάτι τη μορφή μιας ροκ «σουίτας». Έχει την ιδέα η χορωδία (John Alldis Choir) να μην τραγουδά στίχους, αλλά να χρησιμοποιεί φωνήεντα, άναρθρες κραυγές και φωνητικά εφέ, ενισχύοντας την απόκοσμη ατμόσφαιρα. Όταν έρχεται η ώρα της ηχογράφησης στα Abbey Road Studios (Ιούνιος 1970), γίνεται της κακομοίρας.
Το άρθρο από το The History Press (βασισμένο στο βιβλίο του Ron Geesin, The Flaming Cow) περιγράφει με συγκλονιστικές λεπτομέρειες το παρασκήνιο της ηχογράφησης. “Όταν ο Ron Geesin φτάνει στο Studio 4 της Abbey Road, η κατάσταση είναι εξαιρετικά τεταμένη. Έχει περάσει εβδομάδες κλεισμένος στο σπίτι του μέσα στον καύσωνα, γράφοντας παρτιτούρες για δέκα πνευστά και μια εικοσαμελή χορωδία, προσπαθώντας να τις προσαρμόσει πάνω σε ένα ροκ κομμάτι που δεν έχει σταθερό ρυθμό. Οι μουσικοί των πνευστών που έχουν προσληφθεί είναι μέλη της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Λονδίνου και άλλων κορυφαίων συνόλων. Είναι συνηθισμένοι στην κλασική πειθαρχία και βλέπουν με μεγάλη καχυποψία και σνομπισμό τόσο το ροκ συγκρότημα όσο και τον Geesin, ο οποίος είναι ένας αυτοδίδακτος, avant-garde μουσικός. Ο Geesin δεν γράφει παραδοσιακές ενδείξεις δυναμικής (έντασης) στις παρτιτούρες, καθώς θέλει να τις καθοδηγήσει ζωντανά κατά τη διεύθυνση. Αυτό εκνευρίζει τους μουσικούς. Οι μουσικοί αρχίζουν να δυσανασχετούν, να αμφισβητούν τις ικανότητές του και να αρνούνται να παίξουν όπως τους ζητά. Ο Geesin, σωματικά και ψυχικά εξαντλημένος από την πίεση των προηγούμενων εβδομάδων, τα παίρνει στο κρανίο και φτάνει ουρλιάζοντας στα όρια της κατάρρευσης.
Βλέποντας την κατάσταση να ξεφεύγει, ο John Alldis, ο διευθυντής της χορωδίας, κάνει μια κίνηση ματ. Τραβά στην άκρη τον Geesin λέγοντας «Άστο σε μένα». Ο Alldis, σεβαστός στον κόσμο της κλασικής μουσικής, παίρνει τη μπαγκέτα του μαέστρου. Μεταφέρει τις οδηγίες του Geesin στους μουσικούς κρατώντας τον δικό τους «κλασικό» κώδικα επικοινωνίας. Επιτέλους ηρεμούν τα πνεύματα και η ορχήστρα ηχογραφεί τα μέρη της μέσα σε λίγες ώρες, δημιουργώντας το επικό αποτέλεσμα που ακούμε σήμερα”.
Όταν οι Pink Floyd και ο Ron Geesin παραδίδουν το τελικό master του Atom Heart Mother στα γραφεία της EMI/Harvest, οι διευθυντές της εταιρείας παθαίνουν κυριολεκτικά σοκ. Η δισκογραφική βρίσκεται μπροστά σε ένα άλμπουμ που η πρώτη του πλευρά καταλαμβάνεται εξ ολοκλήρου από ένα 23λεπτο ορχηστρικό κομμάτι, χωρίς καθόλου στίχους, γεμάτο με avant-garde πειραματισμούς, κραυγές χορωδίας και ατονικά πνευστά. Το σοκ των διευθυντών μετατρέπεται σε πανικό όταν αντικρίζουν το εξώφυλλο. Η άρνηση του συγκροτήματος να αποκαλύψει το όνομά του ή τον τίτλο του άλμπουμ πάνω στην εικόνα της αγελάδας θεωρείται από την EMI καθαρή «εμπορική αυτοκτονία». Παρά τις έντονες επιφυλάξεις της εταιρείας, το ρίσκο αποδίδει καρπούς. Η παραξενιά του άλμπουμ που κυκλοφόρησε στις 2 Οκτωβρίου 1970, κινεί την περιέργεια του κοινού και ωθεί τον δίσκο να γίνει το πρώτο No. 1 των Pink Floyd στα βρετανικά charts μέσα στον ίδιο μήνα, δικαιώνοντας πανηγυρικά την τρέλα τους.
Η ειρωνεία της ιστορίας είναι ότι, παρά την εμπορική επιτυχία και την αγάπη των θαυμαστών, τα ίδια τα μέλη του συγκροτήματος απορρίπτουν το έργο τους στα επόμενα χρόνια. Ο Roger Waters δηλώνει χωρίς περιστροφές ότι αν κάποιος του ζητήσει σήμερα να ακούσει το Atom Heart Mother, προτιμά «να πεταχτεί στα σκουπίδια και να μην το ξανακούσει ποτέ κανείς». Με τη σειρά του, ο David Gilmour χαρακτηρίζει τη σουίτα «ένα σωρό σκουπίδια» και μια «πομπώδη ανοησία», και παραδέχεται ότι το συγκρότημα δεν είχε καμία απολύτως ιδέα για το τι έκανε κατά τη διάρκεια των ηχογραφήσεων.
Πώς Προκύπτει ο Τίτλος και το Εξώφυλλο; Η αναζήτηση του οριστικού τίτλου περνά από σαράντα κύματα. Στην αρχή ο Gilmour το αποκαλεί "Theme from an Imaginary Western", μετά ο Geesin σημειώνει πάνω στο σκορ τη λέξη "Epic", ενώ στο Bath Festival το παρουσιάζουν ως "The Amazing Pudding". Η λύση έρχεται τον Ιούλιο του 1970. Ο Geesin δείχνει στον Waters ένα φύλλο της εφημερίδας Evening Standard. Εκεί ο Waters προσέχει μια είδηση για μια έγκυο γυναίκα που ζει χάρη σε έναν πυρηνικό βηματοδότη. Η επικεφαλίδα γράφει: "Atom Heart Mother Named". Η μπάντα κλέβει αμέσως τη φράση. Όσο για το εξώφυλλο, η σχεδιαστική ομάδα Hipgnosis υπακούει στην εντολή του συγκροτήματος να φτιάξει κάτι εντελώς κοινότυπο, χωρίς καμία σχέση με την ψυχεδέλεια. Ο Storm Thorgerson οδηγείται στην αγγλική επαρχία και φωτογραφίζει την πρώτη αγελάδα Holstein-Friesian που συναντά σε ένα λιβάδι. Η διάσημη πλέον «Lulubelle III» κοιτάζει τον φακό χωρίς κανένα λογότυπο ή όνομα να λερώνει την εικόνα. Η EMI τραβά τα μαλλιά της, αλλά το οπτικό αυτό σαμποτάζ γράφει ιστορία. Όσο για τις live εκτελέσεις του άλμπουμ, ένα πολύ δύσκολο εγχείρημα που τελικά τους οδήγησε να τις σταματήσουν.
Κι εδώ θα προσθέσω την δική μου ψυχοθεραπευτική εμπειρία. Η σουίτα Atom Heart Mother είναι για μένα ένας μετρονόμος που μετρά διαδρομές που διαρκούν 23”. Οδηγώντας από την Αθήνα προς το χωριό, πάντα ακούω την σουίτα μιας και με οδηγεί σε ένα άλλο σύμπαν. Σε έναν ιδανικό προορισμό. Ίσως στο σπίτι μου!!! Για όσους ενδιαφέρονται για τις πηγές, σημειώνω μερικές, το βιβλίο του Geesin, The Flaming Cow και το ντοκιμαντέρ Pink Floyd Atom Heart Mother Documentary
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Οι Pink Floyd και η πρώτη συναυλία με τετραφωνικό ηχοσύστημα...
Zabriskie Point: Αλλόκοτη αφήγηση, εντυπωσιακές εικόνες αλλά και θλιβερές κριτικές...
«Wish You Were Here»: Μήπως αυτό το άλμπουμ ήταν τελικά η αρχή του τέλους για τους Pink Floyd;
Όταν οι Pink Floyd μπήκαν στο στούντιο για να ηχογραφήσουν το πρώτο τους LP
Ο Syd Barrett, οι Pink Floyd και το «See Emily Play»...
Syd Barrett - Το Τρελό Διαμάντι των Floyd...
Hipgnosis: Η εταιρεία που έκανε τα εξώφυλλα δίσκων έργο τέχνης...