Γράφει ο Χρήστος Κορναράκης
Μια σκοτεινή μελέτη χαρακτήρων όπου η αϋπνία, η ηθική φθορά και το ανελέητο φως είναι σε πρώτο κάδρο
Υπάρχουν ταινίες που δεν κορυφώνονται ποτέ. Όχι επειδή δεν μπορούν, αλλά επειδή δεν θέλουν. Το Insomnia επιμένει σε μια παράξενη διάρκεια, σαν να αρνείται να σου προσφέρει τη λύση που περιμένεις. Δεν εκτονώνει. Συσσωρεύει...
Ο Christopher Nolan, μακριά ακόμη από τη μηχανική ακρίβεια των μετέπειτα έργων του, δουλεύει εδώ με κάτι πιο εύθραυστο. Δεν κατασκευάζει έναν κόσμο. Παρακολουθεί έναν άνθρωπο να διαλύεται μέσα σε έναν ήδη υπάρχοντα. Και αυτή η επιλογή αλλάζει τα πάντα. Η ταινία δεν “τρέχει”. Επιμένει. Στέκεται πάνω σε μικρές ρωγμές και τις αφήνει να ανοίξουν.
Το φως της Αλάσκας δεν είναι απλώς ένα οπτικό εύρημα. Είναι ένας μηχανισμός πίεσης. Δεν υπάρχει σκοτάδι για να αποσυμπιεστείς, δεν υπάρχει νύχτα για να ξεχάσεις. Η φωτογραφία λειτουργεί σχεδόν τιμωρητικά: επίπεδη, εκτεθειμένη, χωρίς βάθος που να προσφέρει καταφύγιο. Τα πρόσωπα φαίνονται περισσότερο απ’ όσο αντέχουν. Οι χώροι δεν κρύβουν τίποτα. Το φως εδώ δεν αποκαλύπτει. Φθείρει.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Will Dormer του Al Pacino δεν είναι ένας ήρωας σε πτώση. Είναι ένας άνθρωπος που έχει ήδη πέσει και προσπαθεί να συνεχίσει σαν να μην συνέβη τίποτα. Η ενοχή του δεν είναι δραματοποιημένη. Δεν εκφράζεται με ξεσπάσματα. Είναι χαμηλόφωνη, σχεδόν λειτουργική. Τη βλέπεις στον τρόπο που καθυστερεί να απαντήσει, στον τρόπο που αποφεύγει τα βλέμματα, στο πώς το σώμα του μοιάζει να κουβαλά κάτι που δεν λέγεται.
Η εξέλιξή του δεν είναι μια καθαρή κάθοδος. Είναι μια διάχυση. Στην αρχή, προσπαθεί να κρατηθεί από τη συνήθεια, από τον επαγγελματισμό, από την ιδέα ότι μπορεί ακόμη να ελέγξει την κατάσταση. Όμως η αϋπνία διαλύει ακριβώς αυτή την ικανότητα. Δεν τον κάνει απλώς κουρασμένο. Του αφαιρεί τα όρια. Το σωστό και το χρήσιμο αρχίζουν να συγχέονται. Το καθήκον γίνεται βάρος. Και το βάρος, τελικά, γίνεται κανονικότητα.
Απέναντί του, ο Walter του Robin Williams δεν λειτουργεί ως αντίπαλος με την κλασική έννοια. Δεν υπάρχει ένταση που να οδηγεί σε έκρηξη. Υπάρχει κάτι πιο ανησυχητικό: κατανόηση. Ο Walter δεν προσπαθεί να νικήσει τον Dormer. Προσπαθεί να τον συμπεριλάβει. Τον διαβάζει με ακρίβεια, αναγνωρίζει τις ρωγμές του και του προσφέρει μια αφήγηση μέσα στην οποία αυτές οι ρωγμές παύουν να είναι πρόβλημα.
Εκεί βρίσκεται και η ουσία της ταινίας. Όχι στο έγκλημα, αλλά στη συγγένεια. Στην ιδέα ότι η απόσταση ανάμεσα σε αυτόν που κυνηγά και σε αυτόν που διέπραξε την πράξη δεν είναι τόσο μεγάλη όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Ο Dormer δεν πλησιάζει απλώς τον δολοφόνο. Τον συναντά.
Και αυτή η συνάντηση δεν λειτουργεί ως κορύφωση, αλλά ως αποκάλυψη. Ο Dormer δεν αλλάζει. Αποκαλύπτεται. Σαν η παρουσία του Walter να αφαιρεί τις τελευταίες άμυνες και να τον φέρνει αντιμέτωπο με κάτι που ήδη γνώριζε. Ο Walter, από την άλλη, παραμένει σχεδόν ακίνητος. Δεν εξελίσσεται. Και ακριβώς γι’ αυτό λειτουργεί σαν σταθερό σημείο. Σαν ένας καθρέφτης που δεν παραμορφώνει.
Σε αντίθεση με το Heat του Michael Mann, όπου η αντιπαράθεση αποκτά σχεδόν τελετουργική διάσταση, εδώ όλα είναι πιο χαμηλόφωνα. Πιο κουρασμένα. Σαν να μην υπάρχει πια ενέργεια ούτε για σύγκρουση. Μόνο για συνέχιση. Δεν υπάρχει μεγαλείο στην αντιπαράθεση. Υπάρχει φθορά.
Το σενάριο κινείται με αντίστοιχη οικονομία. Δεν χτίζει πολυπλοκότητα. Αφήνει χώρο. Οι πληροφορίες δεν έρχονται για να εξηγήσουν, αλλά για να διαταράξουν. Τα flashbacks δεν λειτουργούν ως λύσεις, αλλά ως θραύσματα που παρεμβάλλονται και θολώνουν την ήδη εύθραυστη αντίληψη του Dormer. Η μνήμη δεν αποκαθιστά. Διαλύει.
Η σκηνοθεσία ακολουθεί αυτή τη λογική χωρίς να την επιδεικνύει. Οι ρυθμοί δεν κορυφώνονται. Οι σκηνές έντασης δεν εκτονώνουν. Ακόμη και η περίφημη καταδίωξη πάνω στους κορμούς δεν προσφέρει αδρεναλίνη. Προσφέρει αστάθεια. Δεν νιώθεις ότι πλησιάζεις σε μια λύση, αλλά ότι απομακρύνεσαι από οποιοδήποτε σταθερό έδαφος.
Και μέσα σε όλα αυτά, η Ellie της Hilary Swank παραμένει η μόνη φιγούρα που προσπαθεί να κρατήσει μια καθαρή γραμμή. Δεν είναι απλώς η “ηθική φωνή”. Είναι η υπενθύμιση ότι αυτή η γραμμή κάποτε υπήρχε. Και όσο ο Dormer απομακρύνεται από αυτήν, τόσο η παρουσία της γίνεται πιο εύθραυστη. Όχι γιατί εκείνη αλλάζει, αλλά γιατί εκείνος δεν μπορεί πια να τη φτάσει.
Το Insomnia τελικά δεν ενδιαφέρεται για τη λύση του εγκλήματος. Ενδιαφέρεται για το αν υπάρχει ακόμη ένα όριο μέσα στον άνθρωπο όταν αφαιρεθούν όλες οι άμυνες. Και η απάντηση που δίνει δεν είναι απόλυτη. Είναι πιο ανήσυχη.
Ότι το όριο δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετακινείται.
Και κάπου εκεί, μέσα σε αυτή τη μετακίνηση, αρχίζει να διαμορφώνεται κάτι που θα πάρει άλλη μορφή λίγο αργότερα. Γιατί αν εδώ η ενοχή διαβρώνει και αποσυνθέτει, τότε στο Batman Begins η ίδια πρώτη ύλη θα ανασυντεθεί σε ταυτότητα. Σαν ο Nolan να περνά από την παρατήρηση ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να ζήσει με τον εαυτό του, στη δημιουργία ενός άλλου που επιλέγει να γίνει κάτι περισσότερο για να αντέξει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Memento (2000): Όταν η αφήγηση γίνεται παγίδα μνήμης (Αφιέρωμα στον Christopher Nolan #2)
Following (1998): Η πιο καθαρή και υπόγεια στιγμή του Christopher Nolan (Αφιέρωμα #1)
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.