Γράφει ο Χρήστος Κορναράκης
Tο φιλμ που καθιέρωσε τον Christopher Nolan ως αρχιτέκτονα του ψυχολογικού θρίλερ
Αν το Following ήταν μια ταινία για ανθρώπους που παρατηρούν τη ζωή απ’ έξω, το Memento είναι για έναν άνθρωπο παγιδευμένο μέσα της χωρίς καμία έξοδο. Εκεί όπου ο Bill ακολουθούσε άλλους για να αποκτήσει ιστορία, ο Leonard του Memento δεν έχει άλλη επιλογή από το να ζει χωρίς παρελθόν. Η μνήμη του κρατά λίγα λεπτά. Και για πρώτη φορά, ο Christopher Nolan βρίσκει το τέλειο αφηγηματικό άλλοθι για τις εμμονές του.
Το εύρημα είναι πλέον γνωστό: ένα ψυχολογικό θρίλερ ειπωμένο σε αντίστροφη, θρυμματισμένη χρονολογία, που αναγκάζει τον θεατή να βιώσει την ίδια σύγχυση με τον πρωταγωνιστή. Όμως το Memento δεν είναι άσκηση εντυπωσιασμού. Η φόρμα δεν υπηρετεί την ιστορία. Είναι η ιστορία. Κάθε σκηνή ξεκινά χωρίς πλαίσιο, χωρίς μνήμη, χωρίς συναισθηματική συνέχεια. Όπως ακριβώς και ο Leonard.
Σε αντίθεση με το Following, όπου η αποσπασματικότητα γεννούσε μυστήριο, εδώ γεννά ανασφάλεια. Δεν υπάρχει έδαφος να σταθείς. Δεν ξέρεις ποιον να εμπιστευτείς, ούτε καν τον ίδιο τον ήρωα. Και αυτή είναι η πρώτη φορά που ο Nolan συνδέει τόσο άμεσα τη δομή με την ηθική. Αν δεν θυμάσαι, μπορείς να είσαι υπεύθυνος; Αν δεν έχεις παρελθόν, έχεις ταυτότητα;
Ο Leonard δεν είναι ντετέκτιβ με την κλασική έννοια. Είναι ένας άνθρωπος που προσποιείται ότι έχει σκοπό. Τα τατουάζ, οι φωτογραφίες, οι σημειώσεις δεν είναι εργαλεία αλήθειας, αλλά υποκατάστατα βεβαιότητας. Ο Nolan δεν ενδιαφέρεται να λύσει το μυστήριο του φόνου όσο να δείξει πόσο εύκολα μια αφήγηση μπορεί να στηθεί πάνω σε επιλεκτικά δεδομένα. Η αλήθεια δεν παραποιείται. Απλώς κόβεται σε κομμάτια.
Οι χαρακτήρες που περιβάλλουν τον Leonard λειτουργούν λιγότερο ως πρόσωπα και περισσότερο ως δοκιμασίες. Η Natalie και ο Teddy κινούνται σε ένα ηθικό γκρίζο, εκμεταλλευόμενοι έναν άνθρωπο που δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του στον χρόνο. Το Memento δεν τους καταδικάζει. Υπονοεί ότι, όταν η μνήμη καταρρέει, η χειραγώγηση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη.
Σε σχέση με το Following, το Memento είναι πιο φιλόδοξο αλλά παραμένει σφιχτό, συγκεντρωμένο, χωρίς περιττό βάρος. Δεν εξηγεί τα πάντα, δεν ζητά συγγνώμη για τη δομή του. Ο Nolan εμπιστεύεται τον θεατή και τον αναγκάζει να συμμετάσχει ενεργά. Να θυμάται, να ξεχνά, να αναθεωρεί. Αυτή η εμπιστοσύνη είναι που κάνει την ταινία να αντέχει στον χρόνο.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο του Memento δεν είναι η απώλεια μνήμης, αλλά η συνειδητή επιλογή του Leonard να ζει μέσα σε ένα ψέμα, αρκεί αυτό να του προσφέρει κατεύθυνση. Εκεί ο Nolan αγγίζει κάτι βαθύτερο από τον μηχανισμό: την ανθρώπινη ανάγκη όχι για αλήθεια, αλλά για αφήγηση. Για μια ιστορία που να αντέχεται, ακόμη κι αν είναι ψεύτικη.
Αν το Following ήταν το προσχέδιο, το Memento είναι η πρώτη πλήρης διατύπωση του κινηματογραφικού κόσμου του Nolan. Ο μηχανισμός δεν φαίνεται πια πρόχειρος. Λειτουργεί. Και λειτουργεί με ακρίβεια που κόβει.
Το Memento καταλήγει σε μια σκληρή διαπίστωση: η αλήθεια έχει μικρότερη αξία από τον σκοπό. Ο Leonard δεν εξαπατάται πια• επιλέγει το ψέμα για να συνεχίσει να κινείται. Εκεί ο Nolan ολοκληρώνει το παιχνίδι του με τη μνήμη ως αφηγηματικό πρόβλημα.
Στο Insomnia (2002), η μνήμη παύει να είναι ελάττωμα. Γίνεται βάρος. Δεν σπάει, δεν αναδομείται, δεν διαγράφεται. Επιμένει. Ο ήρωας δεν χάνεται επειδή ξεχνά, αλλά επειδή δεν μπορεί να ξεχάσει. Αν το Memento ήταν άσκηση ελέγχου της αφήγησης, το Insomnia θα είναι η πρώτη φορά που ο Nolan στρέφει τον μηχανισμό του απέναντι στην ενοχή, χωρίς κόλπα, χωρίς χρονικά παιχνίδια. Και εκεί, το σινεμά του αλλάζει κατεύθυνση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Phantom Thread – Η αγάπη ως αόρατο νήμα...
Punch-Drunk Love: Όταν η αγάπη έρχεται σαν γροθιά στο στομάχι...
There Will Be Blood: Μια ταινία σαν σεισμός
The Master - Εξάρτηση, πίστη και το κενό της αμερικανικής ψυχής
Inherent Vice – Ο παραισθητικός ίλιγγος του Paul Thomas Anderson
Magnolia: Όταν το σινεμά παύει να είναι τέχνη και γίνεται εξομολόγηση...
Hard Eight - Το πρώτο χαρτί είναι πάντα το πιο αποκαλυπτικό...
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
