Γράφει ο Χρήστος Κορναράκης
Μια ασπρόμαυρη άσκηση περιορισμού, παρακολούθησης και αφηγηματικής εμμονής πριν το βάρος των μεγάλων προϋπολογισμών
Το Following είναι μια ταινία φτιαγμένη από έλλειψη. Έλλειψη χρημάτων, έλλειψη χρόνου, έλλειψη σταθερού εδάφους. Και ακριβώς γι’ αυτό παραμένει η πιο ειλικρινής στιγμή του Christopher Nolan. Ένα φιλμ που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει, αλλά να υπάρξει. Και μέσα σε αυτή την ανάγκη, βρίσκει τη μορφή του.
Αν στο προηγούμενο αφιέρωμα στον Paul Thomas Anderson παρακολουθήσαμε έναν σκηνοθέτη να απλώνεται προς τα έξω, προς το σώμα, τη φωνή, τη συλλογική εμπειρία, εδώ συμβαίνει το αντίθετο. Ο Nolan ξεκινά προς τα μέσα. Εκεί όπου η αφήγηση γίνεται μηχανισμός, η ανθρώπινη επαφή πρόβλημα προς επίλυση και η ταυτότητα κάτι ασταθές. Το Following μοιάζει έτσι με ένα ήσυχο πέρασμα από το σινεμά της έντασης στο σινεμά της παρατήρησης. Από τη συναισθηματική έκρηξη στη δομική εμμονή.
Γυρισμένο σε 16mm ασπρόμαυρο φιλμ, με προϋπολογισμό μόλις 6.000 δολάρια και γυρίσματα τα Σαββατοκύριακα, το Following δεν κρύβει ποτέ τις υλικές του συνθήκες. Αντίθετα, τις ενσωματώνει. Η πόλη είναι επίπεδη, σχεδόν αφηρημένη. Οι χώροι μοιάζουν προσωρινοί. Οι χαρακτήρες κινούνται σαν σκιές που δεν αφήνουν ίχνος. Η ασπρόμαυρη εικόνα δεν επιδιώκει το στιλιζάρισμα• λειτουργεί ως φίλτρο απόστασης, κρατώντας τον θεατή σε θέση παρατηρητή.
Ο Bill, ο “Young Man”, είναι ένας άνθρωπος σε αναμονή. Άνεργος, χωρίς κατεύθυνση, χωρίς ιστορία. Η συνήθειά του να ακολουθεί αγνώστους ξεκινά ως συγγραφική άσκηση, αλλά γρήγορα αποκαλύπτεται ως κάτι πιο βαθύ: μια ανάγκη να αισθανθεί ότι ανήκει σε μια αφήγηση, έστω και ξένη. Δεν πρόκειται για σεξουαλική απειλή ή εγκληματική πρόθεση, αλλά για μια υπαρξιακή περιέργεια που ξεφεύγει από τον έλεγχο.
Η εμφάνιση του Cobb αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού. Ο Cobb δεν παρατηρεί απλώς. Εισβάλλει. Μπαίνει σε ζωές, αναδιατάσσει αντικείμενα, στήνει ρόλους. Εκεί όπου ο Bill συλλέγει υλικό, ο Cobb κατασκευάζει ιστορίες. Και σταδιακά, κατασκευάζει και τον ίδιο τον Bill ως πιόνι, ως αντικατάσταση, ως αναλώσιμη ταυτότητα. Η σχέση τους δεν είναι φιλία ούτε αντιπαλότητα. Είναι μια σιωπηλή μεταβίβαση ελέγχου.
Η αφήγηση ξεδιπλώνεται αποσπασματικά, χωρίς οπτικά σημάδια που να καθοδηγούν τον θεατή. Το μοντάζ δεν εξηγεί, δεν καθησυχάζει. Σε αφήνει να χαθείς ελαφρά, όσο χρειάζεται για να καταλάβεις ότι η πληροφορία είναι πάντα μερική. Αυτή η επιλογή, που αργότερα θα γίνει εμμονή στο σινεμά του Nolan, εδώ λειτουργεί οργανικά. Δεν υπάρχει επίδειξη. Υπάρχει μόνο η ανάγκη να ειπωθεί μια ιστορία με τα λιγότερα δυνατά μέσα.
Οι ερμηνείες είναι άνισες και συχνά άκαμπτες, αλλά ταιριάζουν σε έναν κόσμο όπου οι χαρακτήρες δεν έχουν εσωτερικό βάθος με την κλασική έννοια. Ο Bill είναι κενός, η Blonde καθαρή επιφάνεια, ο Cobb η μόνη φιγούρα με ενέργεια και σαφή πρόθεση. Όχι επειδή είναι πιο «ανθρώπινος», αλλά επειδή είναι ο μόνος που κατανοεί πλήρως τον μηχανισμό της αφήγησης που χειρίζεται.
Και εδώ βρίσκεται και το όριο του Following. Η ταινία ενδιαφέρεται περισσότερο για το πώς λειτουργεί μια ιστορία παρά για το γιατί μας αγγίζει. Οι χαρακτήρες ορίζονται από τις πράξεις τους, όχι από τις ρωγμές τους. Το τέλος είναι κομψό, ειρωνικό, σχεδόν κυνικό, αλλά συναισθηματικά ψυχρό. Όχι από αδυναμία, αλλά από επιλογή.
Ίσως γι’ αυτό, επιστρέφοντας στο Following σήμερα, η ταινία μοιάζει ανακουφιστική. Δεν έχει το βάρος της φιλοδοξίας, ούτε την ανάγκη να αποδείξει κάτι. Είναι μικρή, αυστηρή, συγκεντρωμένη. Ένα φιλμ που δεν προσπαθεί να σε πείσει, αλλά να σε παρασύρει αθόρυβα.
Το Following κλείνει με μια φιγούρα που χάνεται μέσα στο πλήθος, αποσυνδεδεμένη από την ίδια της την ιστορία. Και κάπου εδώ, ο Nolan κάνει το επόμενο βήμα. Στο Memento (2000), η παρακολούθηση γίνεται μνήμη, η αποσπασματικότητα αποκτά δομή και ο ανώνυμος άντρας μετατρέπεται σε ήρωα παγιδευμένο σε ένα παρόν χωρίς παρελθόν. Αν το Following είναι μια ταινία για το πώς χάνεις τον έλεγχο της αφήγησης, το Memento είναι για το τι συμβαίνει όταν δεν μπορείς καν να τη θυμηθείς. Εκεί, ο Nolan παύει να δοκιμάζει. Αρχίζει να χτίζει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Phantom Thread – Η αγάπη ως αόρατο νήμα...
Punch-Drunk Love: Όταν η αγάπη έρχεται σαν γροθιά στο στομάχι...
There Will Be Blood: Μια ταινία σαν σεισμός
The Master - Εξάρτηση, πίστη και το κενό της αμερικανικής ψυχής
Inherent Vice – Ο παραισθητικός ίλιγγος του Paul Thomas Anderson
Magnolia: Όταν το σινεμά παύει να είναι τέχνη και γίνεται εξομολόγηση...
Hard Eight - Το πρώτο χαρτί είναι πάντα το πιο αποκαλυπτικό...
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
