Γράφει ο Μιχάλης Τζάνογλος
Ο Lead Belly, ή Huddie William Ledbetter, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, γεννήθηκε στο Μούρινγκσπορτ της Λουιζιάνα στις 20 (ή 23) Ιανουαρίου 1888 και μεγάλωσε στον βαθύ αμερικανικό Νότο, βιώνοντας από νωρίς τη φτώχεια, τον φυλετικό διαχωρισμό και τη βία της εποχής του Jim Crow. Ήταν αυτοδίδακτος μουσικός, δεξιοτέχνης της δωδεκάχορδης κιθάρας, με εντυπωσιακή μνήμη και ένα τεράστιο ρεπερτόριο που περιλάμβανε blues, work songs, spirituals, μπαλάντες και παραδοσιακά τραγούδια. Ο Lead Belly δεν αντιμετώπιζε τη μουσική σαν τέχνη για το κοινό, αλλά σαν εργαλείο αφήγησης, επιβίωσης και συλλογικής μνήμης.
Η ζωή του, σημαδεύτηκε από διώξεις και φυλακές. Το 1917 καταδικάστηκε στο Τέξας για ανθρωποκτονία και πέρασε χρόνια σε σκληρά σωφρονιστικά ιδρύματα, δουλεύοντας σε καταναγκαστικά έργα. Αποφυλακίστηκε πρόωρα το 1925 έπειτα από χάρη, όταν σύμφωνα με τον θρύλο για να λάβει την χάρη αναγκάστηκε να τραγουδήσει μπροστά στον κυβερνήτη. Το 1930 φυλακίστηκε ξανά, αυτή τη φορά στη Λουιζιάνα, για απόπειρα ανθρωποκτονίας, και στάλθηκε στη διαβόητη φυλακή Angola, έναν χώρο που περισσότερο θύμιζε συνέχεια των σκλαβοπάζαρων του Νότου παρά σωφρονιστικό ίδρυμα. Εκεί τον εντόπισαν οι John και Alan Lomax, οι οποίοι κατέγραψαν τη μουσική του μέσα στη φυλακή, αποκαλύπτοντας έναν καλλιτέχνη που δεν τραγουδούσε για την καταπίεση θεωρητικά, αλλά τη βίωνε καθημερινά. Και πάλι, η αποφυλάκισή του ήρθε πρόωρα, αυτή τη φορά με τη δική τους υποστήριξη.
Αυτές οι εμπειρίες εξηγούν γιατί ορισμένα από τα τραγούδια του ακούγονται σήμερα τόσο ωμά και επικίνδυνα. Το The Bourgeois Blues γεννήθηκε από την εμπειρία του ρατσισμού στην Ουάσιγκτον, όταν του αρνήθηκαν ακόμη και ένα δωμάτιο σε ξενοδοχείο λόγω του χρώματός του, και κατήγγειλε χωρίς περιστροφές την υποκρισία της αστικής Αμερικής. Το Scottsboro Boys έγινε χρονικό μιας δικαστικής σκευωρίας που συγκλόνισε τον Νότο, ενώ το Jim Crow Blues μίλησε ανοιχτά για τους νόμους του φυλετικού διαχωρισμού. Δεν ήταν τραγούδια «στρατευμένα» με τη σύγχρονη έννοια, αλλά εμπειρίες μιας ζωής.
Παράλληλα, ο Lead Belly έγραψε και ερμήνευσε τραγούδια που δεν ήταν πολιτικά, αλλά έμελλε να γίνουν διαχρονικά. Το Goodnight, Irene έγινε τεράστια επιτυχία μετά τον θάνατό του και διασκευάστηκε από δεκάδες καλλιτέχνες (μεταξύ των οποίων και ο δικός μας Mickey Pantelous). Το Midnight Special, τραγούδι φυλακής με σχεδόν μυθική διάσταση, πέρασε στο ρεπερτόριο της rock και της folk, ενώ το Where Did You Sleep Last Night απέκτησε νέα ζωή δεκαετίες αργότερα, όταν ερμηνεύτηκε από τους Nirvana και αργότερα από τον Mark Lanegan, αποδεικνύοντας πόσο σύγχρονη παραμένει η σκοτεινή του ένταση. Το Black Betty, ένα παλιό work song με ρίζες στη φυλακή και την καταναγκαστική εργασία, απέκτησε δεύτερη και τρίτη ζωή μέσα από διασκευές που έφτασαν από το hard rock (Ram Jam) μέχρι το alternative (Nick Cave & The Bad Seeds) και την dance (Tom Jones), δείχνοντας πόσο μακριά μπορεί να ταξιδέψει ένα τραγούδι γεννημένο μέσα στην καταπίεση. Μαζί με κομμάτια όπως το Rock Island Line και το Cotton Fields, η μουσική του πέρασε από τα χωράφια και τις φυλακές στα charts και στις μεγάλες σκηνές.
Ο Lead Belly πέθανε στις 6 Δεκεμβρίου 1949, στη Νέα Υόρκη, από μια νευροεκφυλιστική ασθένεια, σε ηλικία 61 ετών. Έφυγε σχετικά άγνωστος στο ευρύ κοινό, αλλά η επιρροή του μόλις ξεκινούσε. Στα χρόνια που ακολούθησαν, αναγνωρίστηκε σαν θεμελιώδης μορφή του blues και του folk και σαν ένας από τους ανθρώπους που άνοιξαν τον δρόμο για το τραγούδι διαμαρτυρίας.
Η κληρονομιά του Lead Belly δεν βρίσκεται μόνο στις μελωδίες του, αλλά στον τρόπο που έδειξε πως ένα τραγούδι μπορεί να λειτουργήσει ως ντοκουμέντο ζωής. Ανάμεσα στο blues, το folk και τη (δια)μαρτυρία, απέδειξε για άλλη μια φορά ότι η μουσική κουβαλά ιστορία, πόνο και αλήθεια και αυτός είναι ένας λόγος που μας αφορά και θα μας αφορά στον αιώνα τον άπαντα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Little Willie John: rhythm ‘n’ blues από τη «στενή»...
Charley Patton : Τo blues του Δέλτα...
Mississippi John Hurt: Ο γνωστός – άγνωστος των blues...
Josh White: Όταν τα blues και τα gospel συνάντησαν την folk και το τραγούδι διαμαρτυρίας...
