Γράφει η Όλγα Δημοπούλου
Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο, You Are Beautiful and You Are Alone: The Biography of Nico, και ήθελα να μοιραστώ αυτά που αναφέρει η συγγραφέας Jennifer Otter Bickerdike, για την ζωή της. Μου δημιουργούν όμως μεγάλη απέχθεια, οι φιλοναζιστικές και ρατσιστικές ιδέες της. Υπάρχουν περιστατικά από την ζωή της που είναι αποτρόπαια και καταδικαστέα.
Θα προσπαθήσω όμως να το παίξω αμερόληπτη, ίσως γιατί ήρθε η ώρα να κοιτάξουμε τη Nico χωρίς το φίλτρο του μύθου. Να ακούσουμε τη μουσική της χωρίς να κλείνουμε τα μάτια απέναντι στις ιδέες της. Γιατί η ιδιοφυΐα δεν εξαγνίζει τον άνθρωπο, η ομορφιά δεν δικαιολογεί τη μισαλλοδοξία και η καλλιτεχνική πρωτοπορία δεν αποτελεί άλλοθι για τον ρατσισμό. Η Nico μπορεί να παραμείνει μια σπουδαία καλλιτέχνιδα στην ιστορία της μουσικής. Δεν χρειάζεται, όμως, να γίνει και μια εξιδανικευμένη ηρωίδα.
Το ερώτημα παραμένει μέσα μου καίριο: Πώς γίνεται μια γυναίκα που δημιούργησε τόσο βαθιά, οικουμενική και σχεδόν μεταφυσική μουσική να διατηρούσε τόσο στενόμυαλες και απάνθρωπες φυλετικές αντιλήψεις;

Η Christa Päffgen γεννήθηκε στην Κολωνία της Γερμανίας. Ήταν ένα παιδί του πολέμου. Ο πατέρας της, Βίλι, επιστρατεύτηκε στη Βέρμαχτ και χάθηκε από τη ζωή της. Δεν τον ξαναείδε ποτέ. Η απουσία του, η απώλεια και το βάρος μιας παιδικής ηλικίας που σημαδεύτηκε από τον πόλεμο θα την ακολουθούσαν για πάντα.
Το 1956, όταν ήταν ακόμη έφηβη και ξεκινούσε τα πρώτα της βήματα ως μοντέλο, ο φωτογράφος μόδας Χέρμπερτ Τομπίας τής πρότεινε να αλλάξει το όνομά της. Έτσι γεννήθηκε η Νico. Ένα όνομα που έμελλε να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από ένα καλλιτεχνικό ψευδώνυμο. Ίσως ήταν ένας τρόπος να απομακρυνθεί από την Κρίστα, να κρύψει πίσω από μια καινούργια ταυτότητα το εύθραυστο κορίτσι που είχε επιβιώσει από τον πόλεμο. Να δημιουργήσει μια απόσταση ανάμεσα στον εαυτό της και στον κόσμο.
Η ομορφιά της ήταν σχεδόν εξωπραγματική. Σύντομα άρχισε να εργάζεται για μεγάλα περιοδικά μόδας, όπως η Vogue και το Elle. Πέρασε στον κινηματογράφο και εμφανίστηκε, έστω για λίγο, στην αξέχαστη La Dolce Vita του Φεντερίκο Φελίνι, το 1960.
Ύστερα ήρθε η μουσική. Ένας εραστής της την ενθάρρυνε να δοκιμάσει το τραγούδι και κάπως έτσι βρέθηκε στη Νέα Υόρκη, στον κόσμο του Άντι Γουόρχολ και στη διαβόητη Factory. Ένα μέρος όπου συναντιούνταν καλλιτέχνες, εκκεντρικοί, περιθωριακοί και άνθρωποι που δεν χωρούσαν εύκολα στις συμβάσεις της εποχής.
Ο Γουόρχολ και ο συνεργάτης του Πολ Μόρισεϊ είχαν μόλις αποφασίσει να χρηματοδοτήσουν ένα άγνωστο ακόμη συγκρότημα, τους Velvet Underground. Έθεσαν όμως έναν όρο: να συμμετάσχει και η Nico, ως η γυναικεία παρουσία που θα συμπλήρωνε την εικόνα του συγκροτήματος. Έτσι, η ψηλή, ξανθιά, απόκοσμη γυναίκα με την παγωμένη ομορφιά βρέθηκε δίπλα στον Lou Reed και τον John Cale, σε μια από τις πιο καθοριστικές συναντήσεις στην ιστορία της ροκ μουσικής.
Για εκείνη την περίοδο έχουν γραφτεί πολλά. Οι φωτογραφίες της Factory, οι ιστορίες του Γουόρχολ, οι Velvet Underground, οι διάσημοι εραστές της. Είναι η Nico που γνωρίζει σχεδόν όλος ο κόσμος. Υπάρχει όμως και μια άλλη Nico. Αυτή που για τα επόμενα είκοσι χρόνια, αφού εγκατέλειψε τον κόσμο των Velvet Underground, ακολούθησε τη δική της, μοναχική μουσική διαδρομή.
Το 1967 κυκλοφόρησε το πρώτο προσωπικό της άλμπουμ, Chelsea Girl. Περιείχε τραγούδια του Bob Dylan, του Lou Reed, του John Cale και του νεαρού τότε Jackson Browne. Ανάμεσά τους, το υπέροχο «These Days», που απέκτησε ξανά ευρύτερη αναγνωρισιμότητα δεκαετίες αργότερα, μέσα από την ταινία The Royal Tenenbaums.

Η ίδια, όμως, δεν ήταν ικανοποιημένη από τον ήχο του δίσκου. Τον θεωρούσε υπερβολικά γλυκό και διακοσμημένο, ιδιαίτερα εξαιτίας των φλάουτων. Και τότε έκανε κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον. Απομακρύνθηκε από τη συμβατική ποπ.
Με τη βοήθεια του John Cale, στράφηκε στο αρμόνιο, ένα όργανο που έμελλε να γίνει ηχητική προέκταση του εαυτού της. Το παίξιμό της ήταν λιτό, επαναληπτικό, σχεδόν τελετουργικό. Η φωνή της, αντί να προσπαθεί να συγκινήσει με τον συνηθισμένο τρόπο, έμοιαζε να έρχεται από έναν μακρινό, ψυχρό τόπο. Έτσι γεννήθηκαν τρία σπουδαία άλμπουμ: The Marble Index (1968), Desertshore (1970), The End... (1974) Αυτοί οι δίσκοι δεν μοιάζουν με το ροκ της εποχής τους. Είναι σκοτεινοί, απόκοσμοι, με αναφορές στην ευρωπαϊκή μουσική παράδοση, στον ρομαντισμό και σε μια αίσθηση υπαρξιακής απομόνωσης.
Το διάσημο κορίτσι με τα μεγάλα μάτια, έγινε μια γυναίκα που κανείς δεν την έπαιρνε στα σοβαρά. Περιόδευε από πόλη σε πόλη, συχνά μπροστά σε άδειες αίθουσες, αντιμετώπιζε την εχθρότητα και την κακοποιητική συμπεριφορά ορισμένων θεατών, πάλευε με την εξάρτηση από την ηρωίνη και με την ολοένα πιο σκληρή πραγματικότητα μιας ζωής έξω από τα φώτα της δημοσιότητας. Αυτή η περίοδος της ζωής της έχει σχεδόν χαθεί από τη συλλογική μας μνήμη. Κι όμως, ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία της ιστορίας της.
Για χρόνια, η Nico αντιμετωπίστηκε μέσα από μια σειρά από στερεότυπα. Η όμορφη μούσα του Γουόρχολ, η γυναίκα που συνδέθηκε ερωτικά με διάσημους άνδρες, η εξαρτημένη από τα ναρκωτικά, η δύσκολη, σκοτεινή και αυτοκαταστροφική φιγούρα της ροκ. Η ζωή της έγινε αντικείμενο κουτσομπολιού, ενώ η μουσική της έμενε στη σκιά.
Κι εδώ υπάρχει μια παράξενη αδικία. Οι πρώην συνοδοιπόροι της στους Velvet Underground, ο Λου Ριντ και ο Τζον Κέιλ, αναγνωρίστηκαν ως σπουδαίοι δημιουργοί, ποιητές και μουσικοί πρωτοπόροι. Οι προσωπικές τους περιπέτειες, οι εθισμοί και οι αντιφάσεις τους εντάχθηκαν σχεδόν φυσιολογικά στον μύθο του καλλιτέχνη. Για τη Nico , αντίθετα, όλα αυτά έγιναν συχνά η ίδια η ιστορία της. Σαν να μην υπήρχε τίποτε άλλο να ειπωθεί για εκείνη.

Κι όμως, μετά το Chelsea Girl, η Nico δημιούργησε έργα σκοτεινά, παράξενα και βαθιά προσωπικά, που σήμερα θεωρούνται από πολλούς αδικημένοι μουσικοί θησαυροί. Η μουσική της απομακρύνθηκε από τη γοητεία της ποπ και βυθίστηκε σε έναν κόσμο σχεδόν τελετουργικό. Η φωνή της, βαθιά και ψυχρή, έμοιαζε να έρχεται από κάποιον μακρινό, άγνωστο τόπο. Τα τραγούδια της μιλούσαν για τον θάνατο, την απώλεια, τη μοναξιά, το σκοτάδι. Δεν προσπαθούσε να είναι ευχάριστη. Δεν προσπαθούσε να αρέσει. Δημιουργούσε τον δικό της κόσμο, χωρίς να ενδιαφέρεται αν κάποιος ήθελε να την ακολουθήσει.
Η ομορφιά που κάποτε της είχε ανοίξει όλες τις πόρτες είχε μετατραπεί σε ένα είδος φυλακής. Η ίδια φαίνεται πως υπέφερε από το γεγονός ότι οι άλλοι έβλεπαν πάντα πρώτα το πρόσωπό της και μετά την καλλιτέχνιδα. Δεν ήθελε να είναι μια όμορφη γυναίκα που τραγουδά. Ήθελε να την ακούσουν. Να αναγνωρίσουν τη μουσική της, τη σκέψη της, την ευφυΐα της, την ιδιαιτερότητά της.
Και ίσως, με έναν τρόπο, προσπάθησε να καταστρέψει την ίδια εκείνη εικόνα που είχε γίνει το διαβατήριό της στον κόσμο.
Όσο περνούσαν τα χρόνια, τα δημοσιεύματα για εκείνη ασχολούνταν όλο και περισσότερο με την αλλαγμένη εμφάνισή της, τα βαμμένα με χέννα μαλλιά, την εξάρτησή της από τα οπιοειδή και την απώλεια της νεανικής της ομορφιάς. Σαν να ήταν αυτή η μεγαλύτερη τραγωδία της. Το 1980, μάλιστα, ο ίδιος ο Γουόρχολ, που κάποτε την είχε ανακηρύξει Superstar, δεν δίστασε να την αποκαλέσει «γριά και χοντρή».
Ελάχιστοι ενδιαφέρονταν για την άλλη Nico. Τη γυναίκα που μιλούσε με ευχέρεια επτά γλώσσες, διάβαζε με πάθος την κλασική λογοτεχνία και μπορούσε να λύνει το σταυρόλεξο των New York Times σε χρόνο σχεδόν ασύλληπτο. Μια γυναίκα με ευρύ πνεύμα, οξύ μυαλό και μια βαθιά, ανήσυχη δημιουργική φύση, που δεν χωρούσε στην εικόνα της όμορφης ξανθιάς μούσας.
Κι εκείνη συνέχιζε. Παρά τις αποτυχίες, την εξάρτηση, τις άδειες αίθουσες, την αδιαφορία και τη μοναξιά. Συνέχιζε να γράφει μουσική και να ανεβαίνει στη σκηνή, ακόμη κι όταν όλα έμοιαζαν να έχουν τελειώσει. Δεν είναι εύκολο να γνωρίζει κανείς τι ακριβώς την κρατούσε σε αυτή την πορεία. Η καλλιτεχνική φιλοδοξία, η ανάγκη να εξασφαλίσει χρήματα για τον εθισμό της ή κάτι βαθύτερο, μια ακατανίκητη ανάγκη να συνεχίσει να δημιουργεί. Το βέβαιο είναι πως δεν εγκατέλειψε ποτέ την προσπάθεια να υπάρξει ως καλλιτέχνιδα με τους δικούς της όρους.
Η μουσική της επηρέασε μια ολόκληρη γενιά δημιουργών, ανάμεσά τους ο Χένρι Ρόλινς, ο Μόρισεϊ και ο Μαρκ Άλμοντ. Τα άλμπουμ της, τολμηρά, συχνά αλλόκοτα και πάντοτε βαθιά προσωπικά, άνοιξαν δρόμους για τη μετέπειτα ροκ, την πανκ και τη γκοθ μουσική. Η Nico δεν ήταν απλώς μια μποέμ φυσιογνωμία της δεκαετίας του '60. Ήταν μια καλλιτέχνιδα που τόλμησε να απομακρυνθεί από όλα όσα την είχαν κάνει διάσημη, για να αναζητήσει έναν ήχο που θα ανήκε αποκλειστικά στην ίδια.
Το τέλος της ήρθε στην Ίμπιζα, το 1988. Δεν πέθανε από υπερβολική δόση, όπως πολλοί θα υπέθεταν γνωρίζοντας τη ζωή της. Ένα παράξενο ατύχημα με ποδήλατο, ενώ έκανε διακοπές, της προκάλεσε σοβαρή εγκεφαλική αιμορραγία. Ήταν μόλις 49 ετών.
Μετά τον θάνατό της, η εικόνα της άρχισε να αλλάζει. Η γυναίκα που κάποτε αντιμετωπιζόταν ως μια εξαρτημένη, ξεπερασμένη παρουσία, ως μια σκιά των Velvet Underground, άρχισε να αποκτά τη θέση του θρύλου. Το 1966 ο Γουόρχολ την είχε ανακηρύξει Superstar απλώς και μόνο επειδή ήταν η Nico. Όμως η πραγματική της αξία δεν βρίσκεται σε αυτόν τον τίτλο, ούτε στην ομορφιά που κάποτε μάγευε τους πάντες.

Βρίσκεται στην επιμονή της να γίνει κάτι διαφορετικό από αυτό που οι άλλοι ήθελαν να είναι. Στην άρνησή της να ακολουθήσει τις επιταγές της εποχής, να προσαρμόσει τη μουσική της, να διατηρήσει την εικόνα της, να γίνει αρεστή. Στην πίστη της σε ένα προσωπικό καλλιτεχνικό όραμα, ακόμη κι όταν αυτό την οδηγούσε στην απομόνωση.
Η ιστορία της Nico είναι μια ιστορία ομορφιάς και απώλειας, δημιουργίας και αυτοκαταστροφής, επιμονής και μοναξιάς. Μια γυναίκα που ο κόσμος πρώτα λάτρεψε για την εμφάνισή της και ύστερα σχεδόν την τιμώρησε επειδή έπαψε να ανταποκρίνεται σε αυτήν. Που έγινε διάσημη ως μούσα, αλλά πέρασε το υπόλοιπο της ζωής της προσπαθώντας να αποδείξει πως ήταν κάτι πολύ περισσότερο.
Ίσως τελικά η πιο μεγάλη της νίκη να ήταν ακριβώς αυτή: ότι δεν έγινε ποτέ η γυναίκα που περίμεναν οι άλλοι να είναι. Και η πιο μεγάλη αδικία, ότι χρειάστηκε να πεθάνει για να αρχίσουμε να ακούμε πραγματικά τη μουσική της.
Πηγή: You Are Beautiful and You Are Alone - The Biography of Nico
by Jennifer Otter Bickerdike
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
The Velvet Underground: Νύχτες του Σαν Φρανσίσκο...
Οι Velvet Undergound, μια μπανάνα και το τέλος του κόσμου (όπως τον ήξεραν τότε)...
Candy Darling: Μια τρανσέξουαλ, πρωτοπόρος για την εποχή της...
ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ANDY WARHΟL ΤΟ 1966…*
Όλγα Δημοπούλου
Γεννήθηκα το 1960 και είμαι γραφίστας και βιβλιοδέτης, Ασχολούμαι με το design, το χειροποίητο βιβλίο, τα χάρτινα κοσμήματα και τα οριγκάμι, ενώ παράλληλα γράφω διηγήματα και ποιήματα. Με γοητεύουν η εικόνα, το βιβλίο, η μουσική και οι λέξεις. Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με ακολουθούν σε όλη μου τη ζωή. Πολλά είδη μουσικής ακούω αλλά με ενδιαφέρει ο στίχος, η ερμηνεία του και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από την σύνθεση. Η ιστορία πίσω από τα τραγούδια.
Όλγα Δημοπούλου
Γεννήθηκα το 1960 και είμαι γραφίστας και βιβλιοδέτης, Ασχολούμαι με το design, το χειροποίητο βιβλίο, τα χάρτινα κοσμήματα και τα οριγκάμι, ενώ παράλληλα γράφω διηγήματα και ποιήματα. Με γοητεύουν η εικόνα, το βιβλίο, η μουσική και οι λέξεις. Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με ακολουθούν σε όλη μου τη ζωή. Πολλά είδη μουσικής ακούω αλλά με ενδιαφέρει ο στίχος, η ερμηνεία του και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από την σύνθεση. Η ιστορία πίσω από τα τραγούδια.
Όλγα Δημοπούλου
Γεννήθηκα το 1960 και είμαι γραφίστας και βιβλιοδέτης, Ασχολούμαι με το design, το χειροποίητο βιβλίο, τα χάρτινα κοσμήματα και τα οριγκάμι, ενώ παράλληλα γράφω διηγήματα και ποιήματα. Με γοητεύουν η εικόνα, το βιβλίο, η μουσική και οι λέξεις. Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με ακολουθούν σε όλη μου τη ζωή. Πολλά είδη μουσικής ακούω αλλά με ενδιαφέρει ο στίχος, η ερμηνεία του και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από την σύνθεση. Η ιστορία πίσω από τα τραγούδια.