Στις 9 Σεπτεμβρίου του 1968 οι Beatles ολοκλήρωσαν την ηχογράφηση του πιο αινιγματικού και ίσως πιο ριζοσπαστικού τραγουδιού της καριέρας τους. Αφηγείται ο Θανάσης Μήνας
Η σύνθεση του “Helter Skelter” είχε ως αφετηρία και ως κίνητρο, ως γινάτι, μια δήλωση του Pete Townshend στη Melody Maker καλοκαίρι του 1968, την οποία έτυχε να διαβάσει ο Paul McCartney. Ο κιθαρίστας των Who είχε πει στην εφημερίδα «μόλις φτιάξαμε τον πιο πρόστυχο, τον πιο θορυβώδη, τον πιο εξωφρενικό rock ‘n’ roll δίσκο που έχετε ακούσει ποτέ». Ο McCartney δεν έμαθε ποτέ σε ποιο κομμάτι αναφερόταν ο Townshend (πιθανότατα ήταν το ψυχεδελικό “Magic Bus” που κυκλοφόρησε σε single στις 27 Ιουλίου του 1968), όμως ενθουσιάστηκε. Κι ίσως πείσμωσε. Ο ίδιος δήλωσε στο περιοδικό Classic Rock: «Προσπαθούσα πάντα να γράψω πράγματα διαφορετικά από τα συνηθισμένα, και αυτή η δήλωση με παρακίνησε […] Σκέφτηκα ότι έπρεπε να κάνουμε ένα τραγούδι σαν κι αυτό, κάτι πραγματικά ξέφρενο, και έτσι έγραψα το “Helter Skelter”».
Ο McCartney ανέσυρε από τις κυψέλες της μνήμης του εικόνες της παιδικής του ηλικίας, σε συνδυασμό με την αίσθηση κοινωνικής αναταραχής και επικείμενης εξέγερσης που βρισκόταν «στο αέρα» εκείνο το καλοκαίρι. «Χρησιμοποιούσα το σύμβολο ενός τρελού καρουζέλ ως μια διαδρομή από την κορυφή προς τα κάτω - την άνοδο και την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας».
Ήταν συγχρόνως ένας συμβολισμός για την άνοδο και την πτώση των ίδιων των Beatles, που βρίσκονταν στα πρόθυρα της διάλυσης και μαζί της αρχής της πτώσης του Κινήματος (The Movement), που θα έφτανε στα απόγειό του το 1968 και μερικούς μήνες μετά θα άρχιζε να αποσυντίθεται, δεχόμενο -όπως θα δούμε πιο κάτω- «μαχαιρώματα» από τα ίδια τα μέλη του.
Στις 18 Ιουλίου του 1968, οι Beatles πρόβαραν το τραγούδι και ηχογράφησαν τρεις εκτεταμένες εκτελέσεις στα Abbey Road Studios. Η τρίτη είχε διάρκεια 27:11 λεπτά. Ένα τετράλεπτο απόσπασμά της, που κυκλοφόρησε στο Anthology 3, ακούγεται σαν το “Helter Skelter”στη μισή ταχύτητα∙ σαν δεύτερος ξάδελφος του “Yer Blues” (επίσης από το White Album) .
Oι Βeatles το 1968
Όταν το συγκρότημα ξαναπρόβαρε το κομμάτι τη νύχτα της 9ης Σεπτεμβρίου, μέσα σε επτά ώρες, ολοκλήρωσαν 18 ηχογραφήσεις, με τον Ringo στα ντραμς, τον Lennon στο μπάσο και τους Paul και George στις κιθάρες. Με κάθε ηχογράφηση, το συγκρότημα πλησίαζε όλο και περισσότερο στη δίνη του ήχου που είχε αρχικά οραματιστεί ο McCartney.
«Βάλαμε τους ηχολήπτες να ανεβάσουν τον ήχο των τυμπάνων και να το κάνουν όσο πιο δυνατό και απαίσιο γινόταν», έχει πει ο McCartney. «Ακουγόταν όμως ακόμα πολύ ασφαλές. Έπρεπε να γίνει πιο δυνατό και πιο βρώμικο».
Αναφέρεται ακόμα ότι στη διάρκεια της ηχογράφησης ο George Harrison είχε βάλει φωτιά σε ένα τασάκι και έτρεχε στο στούντιο με αυτό πάνω από το κεφάλι του, παριστάνοντας τον Arthur Brown» (το “Fire” από το The Crazy World Of Arthur Brown ήταν μεγάλη επιτυχία στο Ηνωμένο Βασίλειο εκείνο το καλοκαίρι).
Σχεδόν 60 χρόνια μετά, το “Helter Skelter” εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να ξαφνιάζει. Τοποθετημένο στο White Album μετά από το “Sexy Sadie”, την καυστική μπαλάντα του Lennon, η εισαγωγή του με fuzz κιθάρα είναι σαν αλυσοπρίονο που ζωντανεύει, ξεκινώντας ένα αδιάκοπο groove που ακούγεται σαν να ανοίγει μια τρύπα στο πάτωμα του στούντιο. Υπάρχει μια υπνωτική σπείρα γύρω από το κομμάτι, καθώς σε τραβάει στη θολή δίνη του. Το παρατεταμένο ουρλιαχτό του McCartney παραμένει μια από τις πιο ηλεκτριστικές στιγμές που έχουν γραφτεί σε βινύλιο. Ακούγεται σαν ηχητικός εφιάλτης, μετουσίωση του bad trip που αναπόφευκτα ακολουθεί τις ψυχεδελικές, «ευχάριστες δονήσεις» (good vibrations). Είναι μια υπενθύμιση ότι το Καλοκαίρι της Αγάπης του 1967 έχει παρέλθει, ότι διανύουμε το συγκρουσιακό ‘68 και έπεται το ’69 που, σε αντίθεση απ’ ό,τι προοιωνιζόταν το Woodstock, θα ήταν ακόμα πιο σκληρό και αιματοβαμμένο.
Μουσικά, το “Helter Skelter” προoικονομεί το metal, προoικονομεί τις κακοφωνίες των Stooges στο Funhouse, προoικονομεί το punk, προoικονομεί τις avant-garde άναρχες κραυγές των Sonic Youth και της Lydia Lunch στο “Death Valley ‘69”. Το κομμάτι εξάλλου συνδέεται άμεσα με τη δράση της Οικογένειας του Charles Manson στην Κοιλάδα του Θανάτου.
*******
Στις 8 Αυγούστου του 1969 -μόλις δυο εβδομάδες πριν τις «Τρεις ημέρες αγάπης και μουσικής» του Woodstock- τέσσερα μέλη της φαμίλιας του Charles Manson εισέβαλλαν στην έπαυλη της 10050 Cielo Drive, που νοίκιαζε ο σκηνοθέτης Roman Polanski. Ο Polanski απουσίαζε, γύριζε τη νέα του ταινία στο Λονδίνο. Στο σπίτι ήταν η σύζυγός του, η Sharon Tate, ο εραστής της, και δυο ακόμα συνεργάτες του σκηνοθέτη. Δολοφονήθηκαν όλοι. Η Tate ήταν οκτώ μηνών έγκυος. Τη μαχαίρωσαν δεκαέξι φορές ενώ αυτή φώναζε «μητέρα μητέρα» καθώς ξεψυχούσε. Ένας από τους δολοφόνους έγραψε με το αίμα της τη λέξη pig στην εξώπορτα του σπιτιού.
Ο Charles Manson (στην πρώτη φωτογραφία, ενώ οδηγείται ενώπιον της αμερικανικής δικαιοσύνης)
Το επόμενο βράδυ ο ίδιος ο Manson καθοδήγησε έξι μέλη της φαμίλιας του στο ν. 3301 της Waverly Drive: στην οικία των Leno και Rosemary LaBianca. Ο Manson και πάλι δεν συμμετείχε ενεργά στις δολοφονίες. Ο Leno μαχαιρώθηκε δεκαέξι φορές και η Rosemary δώδεκα. Με το αίμα της οι δολοφόνοι έγραψαν τα συνθήματα «Rise και «Death to pigs» στους τοίχους του σπιτιού, και στο ψυγείο, ανορθόγραφα, τον τίτλο «Healter Skelter». Ο τίτλος του τραγουδιού και το όνομα της Labianca οδήγησαν τους ανακριτές στο συμπέρασμα ότι οι δολοφόνοι είχαν αντλήσει έμπνευση από το ομώνυμο τραγούδι των Beatles και από την ταινία Rosemary’s Baby του Polanski.
Η «οικογένεια» του Charles Manson ήταν μια χίπικη κοινότητα. Τα μέλη της ζούσαν, από το 1968, όλα μαζί, σ’ ένα καθεστώς κοινοκτημοσύνης, σε δυο φάρμες-κοινόβια στην Κοιλάδα του Θανάτου, στην Ανατολική Καλιφόρνια, στα όρια της ερήμου Μοχάβε, όπου απαντούν οι υψηλότερες θερμοκρασίες στη Βόρεια Αμερική. Μαστούρωναν, άκουγαν φανατικά το White Album των Beatles και έκαναν αόριστα σχέδια για μια ένοπλη εξέγερση των μαύρων.
«Κοίτα, τυπικά πρόκειται για μαύρη ένοπλη εξέγερση, αυτό μας βάζει στο πλαίσιο των φαντασιώσεων του Charles Manson…», γράφει ο Thomas Pynchon στη σελ. 345 του μυθιστορήματος Έμφυτο Eλάττωμα (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, Καστανιώτης, 2011), το οποίο εκτυλίσσεται στο Λος Άντζελες των χίπιδων στο λυκόφως της δεκαετίας του ’60.
Ο Norman Mailer υποστήριξε πρώτος ότι «η μόνη επανάσταση που μπορεί να υπάρξει (στις ΗΠΑ) είναι μια μαύρη επανάσταση». Ο Mailer προφανώς δεν είχε στο μυαλό του τον Manson, που η οικογένειά του αποτελείτο μόνο από λευκούς και ο ίδιος ήταν μάλλον ρατσιστής. Η εξέγερση που οραματιζόταν ο Manson ήταν μια εξέγερση που θα αναδείκνυε μια νέα λατρεία, με αρχιερέα τον ίδιο τον Manson.
«Μπορεί ο δράστης να αποδειχθεί από εκείνους που τους αρέσει ιδιαίτερα να σκοτώνουν χίπιδες», σημειώνει ο Pynchon στο ίδιο μυθιστόρημα. Χίπιδεςς που σκοτώνουν χίπιδες. Μπορεί να το κάνει ένας από εμάς. Ένας που μοιάζει μ’ εμάς. Θα σηκώσει το χέρι στο σήμα της ειρήνης και θα φωνάζει Peace brother! και με το άλλο θα σε μαχαιρώσει στα πλευρά. Χίπιδες που σκοτώνουν χίπιδες. Κανείς δεν μπορεί να αισθάνεται ασφαλής. Φόβος και παράνοια στο Λος Άντζελες– κι ο Charles Manson να παίζει τον ρόλο του μπαμπούλα στο συλλογικό χίπικο φαντασιακό.
Σελ. 53: «Ήμασταν ευτυχισμένοι και ηλίθιοι, όπως οι μεθυσμένοι […] Βέβαια, τώρα αυτό είναι αδύνατον, ο Charlie Manson και η παρέα του μας το γάμησαν αυτό….»
Σελ. 363: «Δεν υπήρχε δικαιολογία, συνέχισε, ήταν εκείνη η εποχή που στο Χόλιγουντ όλοι είχαν φρικάρει με τη δολοφονία της Sharon Tate […] Το σοκ που προκάλεσαν οι φόνοι στο Σιέλο Ντράιβ ήταν αρκετό για τους απλούς πολίτες, αλλά ο αντίκτυπος που είχαν στη Σάστα ήταν τρομακτικός».
Μέλη της «οικογένειας Manson»
Ο Manson εθίστηκε στο White Album - ως κάποιο είδος κωδικοποιημένης προφητείας για έναν αποκαλυπτικό φυλετικό πόλεμο. Ήταν πεπεισμένος ότι ο ίδιος ήταν ο Ιησούς αναστημένος και ότι, μέσω μυστικών μηνυμάτων, οι Beatles τον είχαν αναζητήσει για να ηγηθεί μιας βίαιης επανάστασης. Όπως υποστήριξε στη διάρκεια της δίκης του: «Δεν είναι δική μου η μουσική. Εγώ ακούω τι αφηγείται. Η μουσική λέει "σήκω". Λέει "σκότωσε". Γιατί κατηγορείτε εμένα; Δεν έγραψα εγώ τη μουσική».
«Η ερμηνεία του Manson ήταν ότι το “Helter Skelter” είχε να κάνει με τους Τέσσερις Ιππότες της Αποκάλυψης», σχολίασε ο McCartney στο Classic Rock. «Ακόμα δεν ξέρω τι είναι όλα αυτά. Είναι από την Αγία Γραφή, την Αποκάλυψη; Δεν τα έχω διαβάσει, οπότε δεν θα ήξερα. Αλλά ερμήνευσε το όλο θέμα - ότι ήμασταν οι Τέσσερις Ιππότες και το “Helter Skelter” ήταν το τραγούδι με το οποίο του στέλναμε μήνυμα. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι έπρεπε να βγει έξω και να σκοτώσει τους πάντες. Ήταν τρομακτικό, γιατί δεν γράφεις τραγούδια για αυτούς τους λόγους».
Τα ίδια περίπου έχει πει και ο Lennon: «Συνηθίζαμε να γελάμε με αυτό, εκείνο ή το άλλο, με έναν ανάλαφρο τρόπο, και κάποιος διανοούμενος που μας άκουγε ή κάποιοι νέοι άνθρωποι ήθελαn να βρουν συμβολισμούς σε αυτά που κάναμε. Πήραμε κι εμείς στα σοβαρά κάποια σημεία του ρόλου, αλλά δεν ξέρω τι σχέση έχει το “Helter Skelter” με το να μαχαιρώνεις κάποιον. Ήταν απλώς θόρυβος».
Για την ιστορία, το “Helter Skelter” δεν κυκλοφόρησε ποτέ στο εμπόριο ως σινγκλ κατά τη διάρκεια της ζωής των Beatles, παρά μόνο ως επτάιντσο σε περιορισμένα αντίτυπα για επιλεγμένους ραδιοφωνικούς παραγωγούς. Κυκλοφόρησε όμως τον Μάιο του 1976 ως b-side του σινγκλ “Got To Get You Into My Life” για την προώθηση του άλμπουμ Rock 'n' Roll Music (Capitol) και την ίδια χρονιά ως διαφημιστικό, πάλι για ραδιοφωνικούς παραγωγούς.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Astrid Kirchherr: Φωτογραφίζοντας τα "Σκαθάρια"...
Οι Beatles και ο Jimmie Nicol: Όσα δεν φέρνει ο χρόνος τα φέρνει η στιγμή....
Οι φωτογραφίες των Beatles για το εξώφυλλο και τη προώθηση του άλμπουμ Yesterday and Today
Όταν οι Beatles έδωσαν τη τελευταία τους συναυλία σε μία ταράτσα
Revolution: Ίσως το πιο αντιφατικό τραγούδι των Beatles
"I Wanna Be Your Man". Οι Beatles και οι Stones σε ένα τραγούδι...
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)