Γράφει ο Θανάσης Μήνας
Το παίξιμό του γεννημένου στην Αντίς Αμπέμπα σαξοφωνίστα Tilaye Gebre είναι νυχτερινό και moody. Πριν ξεκινήσει σόλο καριέρα, υπήρξε μέλος των Equators Band, οι οποίοι το 1976 μετονομάστηκαν σε Walias Band - δικό του είναι το σόλο στο φοβερό "Muziqawi Silt" των τελευταίων που περιέχεται και στις συλλογές Ethiopiques. Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Χαϊλέ Σελασιέ, στα χρόνια της χούντας η ethio-jazz πέρασε σε καθεστώς ημι-παρανομίας και ο Tilaye Gebre αναγκάστηκε να ηχογραφεί στο underground... Η ανθολογία Τilaye's Saxophone With The Dahlak Band που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από την ετικέτα της Muziqawi, περιλαμβάνει εννέα κομμάτια από το 1976, εννιά μακροσκελή τζαμαρίσματα με βαριά rhythm section, υπνωτικά πλήκτρα και το σαξόφωνο να τριπάρει.
Στην ήσυχη θύελλα της αιθιοπικής μουσικής στα μέσα έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970, ο Tilaye Gebre τράβηξε την προσοχή. Στη δεύτερη πιο πυκνοκατοικημένη χώρα της Αφρικής, με μια τόσο δεμένη μουσική σκηνή γύρω από τη δισκογραφική βιομηχανία, φαίνεται σαν οι πρωτοπόροι να βρίσκονταν σε μεγάλο βαθμό συντονισμένοι. Δεδομένου του πλούτου των αιθιοπικών μουσικών θησαυρών που ανακαλύφθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες, είναι εύκολο να φανταστεί κανείς την Αιθιοπία ως μια κοινωνία γεμάτη μουσικά ιδρύματα, αλλά τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την αλήθεια. Στην πραγματικότητα, μόνο λίγοι εκλεκτοί ταλαντούχοι μουσικοί είχαν την ευκαιρία να σπουδάσουν μουσική πλήρους φοίτησης. Ένα ίδρυμα που ξεχώρισε, ωστόσο, ήταν το Πρώτο Θέατρο Haile Selassie (Εθνικό Θέατρο Αιθιοπίας) στην Αντίς Αμπέμπα. Ο Tilaye ήταν ένας από τους 120 εκλεκτούς μαθητές που φοιτούσαν και τελούσαν υπό την προστασία του ίδιου του νεγκούς Χαϊλέ Σελασιέ, ο οποίος, αυτοκράτορας-ξεαυτοκράτορας, υπήρξε πράγματι ένθερμος υποστηριχτής της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ένα αφιέρωμα στο εθνικό ραδιόφωνο ανέφερε τα εγκαίνια του νέου μουσικού σχολείου και ο Gebre —που πήγαινε τότε στην πέμπτη τάξη— δέχτηκε με ενθουσιασμό την ιδέα να επιλέξει τη μουσική ως επάγγελμά του.
Η Dahlak Band, με τον Tilaye Gebre στο άλτο και στο τενόρο σαξόφωνο, τελειοποίησε τον ήχο της, ως η στάνταρ μπάντα στο ξενοδοχείο Ghion, ένα ιστορικό κτίριο στην πρωτεύουσα της Αιθιοπίας, την Αντίς Αμπέμπα, το οποίο κατασκευάστηκε αρχικά από τον Χαϊλέ Σελασιέ ως προοριζόμενη κατοικία για τον γιο του. Όπως αναφέρουν τα σημειώματα τύπου για αυτή τη νέα επανέκδοση, «Το πιθανότερο είναι ότι αν βρείτε κάποιο διαμάντι που ηχογραφήθηκε στην Αντίς Αμπέμπα εκείνη την εποχή, αυτό περιλαμβάνει τον Tilaye στο σαξόφωνο και τις ενορχηστρώσεις του».
Η εποχή του Σελασιέ έλαβε τέλος με την Αιθιοπική Επανάσταση του 1974 και την ανατολή ενός νέου στρατιωτικού καθεστώτος που επέβαλε περιορισμούς στις πολιτιστικές παραστάσεις. Ωστόσο, μέσα από αυτή την πολιτική αστάθεια ο Gebre εξελίχθηκε τόσο ως μουσικός όσο και ως ενορχηστρωτής. Ηχογράφησε με την Dahlak Band ένα άλμπουμ μαζί με τον θρυλικό Αιθίοπα gospel τραγουδιστή Muluken Melesse, ενώ ήταν μέλος της διάσημης Walias Band, με επικεφαλής τον σπουδαίο ακορντεονίστα Hailu Mergia. Με την Walias Band ο Gebre ταξίδεψε αργότερα στην Αμερική, παίζοντας σε κοινό που περιλάμβανε Αιθίοπες που είχαν εγκαταλείψει τον εμφύλιο πόλεμο. Αρκετά μέλη του συγκροτήματος άδραξαν την ευκαιρία να μείνουν. Μέχρι σήμερα, ο Gebre ζει στις ΗΠΑ.
Όμως άφησε πίσω του ένα ολοκληρωμένο όραμα του ήχου που είχε βοηθήσει να δημιουργηθεί: το σαξόφωνο του Tilaye με την Dahlak Band, μια ζωντανή ηχογράφηση στο ίδιο ξενοδοχείο Ghion όπου διασκέδαζε τους καλεσμένους κάθε βράδυ. Η γνωστή σόλο δισκογραφία του Gebre είναι ωστόσο περιορισμένη – υπήρχαν τουλάχιστον εννέα άλμπουμ της Dahlak Band από το 1976 έως το 1982. Το Saxophone… ηχογραφήθηκε μετά το ωράριο λειτουργίας στο ξενοδοχείο Ghion της Αντίς Αμπέμπα. Τώρα κυκλοφορεί ως διπλό άλμπουμ, αρχικά σε κασέτα C60 από το Electra Music Shop της πόλης. Ο προσδιορισμός του πότε κυκλοφόρησε είναι δύσκολος – τα τέλη της δεκαετίας του 1970 είναι όσο το δυνατόν πιο ακριβής. Εν ολίγοις, το καταπιεστικό, περιοριστικό καθεστώς Derg έκανε τη ζωή δύσκολη. Μια κάποια προφύλαξη ήταν απαραίτητη. Ο Gebre και οι συμπατριώτες του έπρεπε να προσέχουν τα νώτα τους.
Παρά ταύτα, ο Tilaye Gebre ήταν έτοιμος για τη μουσική. Πριν από την κατάληψη της εξουσίας από την χούντα του Derg, αρχικά ασχολήθηκε με την κιθάρα, αλλά όταν του έδωσαν ένα σαξόφωνο όσο βρισκόταν εκεί, η μετέπειτα πορεία του διαγράφηκε. Αφού έγινε μέλος μιας σχολικής μπάντας, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία της Equators Band/The Dahlak Band. Ήταν ευέλικτοι: το ρεπερτόριό τους περιελάβανε τραγούδια των James Brown και Wilson Pickett, ντίσκο, φανκ, ρυθμική εν μπλουζ και σόουλ.
Στην ηχογράφηση, μαζί με τον Tilaye, συμμετείχαν μερικά από τα σπουδαία ονόματα της αιθιοπικής τζαζ. Εκτός από τον Melesse (που αναφέρεται στο cowbell), το συγκρότημα περιλάμβανε τον Dawit Yifru στο όργανο και τον Moges Habte στο τενόρο σαξόφωνο. Η ένωση τόσων πολλών σημαντικών μορφών βοήθησε στη δημιουργία ενορχηστρώσεων που συμπυκνώνουν τον ήχο της σκηνής: Μεσαίοι ρυθμοί από την Υποσαχάρια Αφρική, funky πλήκτρα, αισθητές καραϊβικές μελωδίες, έμφαση στη σόλο έκφραση. Αλλά ενώ οι ενορχηστρώσεις δύο άλλων μεγάλων σύγχρονων της ethio-jazz, του Hailu Mergia και του Mulatu Astatke καθοδηγούνται από το ακορντεόν και το βιμπράφωνο αντίστοιχα, το σαξόφωνο είναι αυτό που ασκεί τον μεγαλύτερο έλεγχο εδώ.
Από μουσικής άποψης, είναι δύσκολο να κατατάξουμε κάπου συγκεκριμένα κάποιο από τα εννέα κομμάτια στο Saxophone With The Dahlak Band.
Οι εννέα συνθέσεις που περιλαμβάνονται σ’ αυτό το σετ μπορούν να εκταθούν στα δέκα λεπτά η καθεμιά. Το εναρκτήριο κομμάτι – “Ālibek'agnimi”– είναι ένα ωραίο, σχεδόν εξάλεπτο ορχηστρικό κομμάτι soul, στο οποίο το όργανο υποδηλώνει μια τουλάχιστον φευγαλέα εξοικείωση με τον Booker T. Jones. Το τέμπο είναι αργό, και η μελαγχολία ενισχύεται από ένα καπνιστό, περιπλανώμενο σαξόφωνο.
Στη συνέχεια, το εξίσου μακροσκελές “Ānichī keto gidi yeleshimi”. Ελαφρώς λιγότερο χαλαρό, η κομμένη κιθάρα του ακολουθεί ένα μοτίβο reggae. Και πάλι, παρά ένα τμήμα με πληκτροφόρες και διαπεραστικές πνευστές πνευστές, το σαξόφωνο είναι αυτό που ξεχωρίζει. Περιπλανώμενο πάνω-κάτω στην κλίμακα, στη συνέχεια ηρεμεί, συνδυάζοντας καταρρακτώδεις νότες σε μια σειρά από κοφτερές φράσεις. Το ζωηρό “Ts'igērēda” είναι σχεδόν blues του Σικάγο χωρίς κιθάρες. Το έντονο παίξιμο του Yifru στο όργανο υπογραμμίζει την αλαζονική lounge exotica του “Ālichalikumi”. Η απλή διαδικασία ηχογράφησης δίνει στη μουσική μια ανεπιτήδευτη αίσθηση. Αυτή η αποκατάσταση διατηρεί ευτυχώς τον υπέροχο ακατέργαστο ήχο που αντανακλά την κουλτούρα των κασετών της Αιθιοπίας εκείνη την εποχή (στην πραγματικότητα, κυκλοφόρησε αρχικά σε κασέτα). Το πιο σημαντικό, έχει αποκαταστήσει το κομμάτι της Tilaye στην ένδοξη ιστορία της τζαζ της Αιθιοπίας, όπου θα έπρεπε να παραμείνει για πάντα.
Το σετ ηχογραφήθηκε με ένα μικρόφωνο καθώς η μπάντα έπαιζε σε πραγματικό χρόνο - ουσιαστικά, αποτυπώνει μια ζωντανή εμφάνιση μιας πτυχής αυτού που άκουσε το κοινό στο ξενοδοχείο Ghion. Προφανώς, το άλμπουμ δεν αντιπροσωπεύει πλήρως το εύρος του Tilaye Gebre και της μπάντας, αλλά είναι προφανές ότι οποιοσδήποτε στις ζωντανές εμφανίσεις τους θα είχε εκτεθεί σε αυτή τη μορφή soul-jazz. Παρά την παρουσία του σχετικά γρήγορου, βασισμένου στα blues "Feqresh yemench weha" και του mid-tempo κλεισίματος του άλμπουμ "Tizi ālegni yet'initu", δεν υπάρχουν ξεσπάσματα. Τίποτα δεν είναι γρήγορο. Το groove που ακολουθείται είναι αποφασιστικά μετρημένο, χωρίς βιασύνη. Μουσική για τη νύχτα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Gumbo Ya Ya: Μια φορά κι έναν καιρό στη Νέα Ορλεάνη - Η ιστορία του Cosimo Matassa...
Message From A Black Man: Η ιστορία της Tribe Records...
Arhoolie Records: blues, folk, jazz, beat λογοτεχνία και αριστερό ήθος...
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
Θανάσης Μήνας
Ο Θανάσης Μήνας γεννήθηκε στην Αθήνα το 1971. Σπούδασε δημοσιογραφία, είναι ραδιοφωνικός παραγωγός (Rock FM, Ρόδον 94,4, Εν Λευκώ, Στο Κόκκινο) και αρθρογραφεί κυρίως για θέματα σχετικά με τη μουσική και το βιβλίο (Αυγή, Εποχή, Fractal Press, Merlin’s Music Box, Avopolis, The Zone)
