Γράφει ο El Condor Pasa

Πολλά, αμέτρητα τραγούδια έχουν γραφτεί για τον χωρισμό δυο εραστών. Τραγούδια συνήθως λυπητερά, θρηνητικά μερικές φορές, μιας και ο χωρισμός μοιάζει με τον θάνατο και έτσι αντιμετωπίζεται ως νομοτέλεια.
«Τώρα δεν μένει άλλη λύση
παρά μονάχα ο χωρισμός,
και κάποιο δάκρυ αν κυλήσει
θα το στεγνώσει ο καιρός».
(Το αδιέξοδο, στίχοι Γ. Καγιαντάς, μουσική Γ. Ζαμπέτας)
Εδώ μας ενδιαφέρουν τα τραγούδια που γράφτηκαν και τραγουδήθηκαν ακριβώς για να αναγγείλουν στο αγαπημένο πρόσωπο την απόφαση του/της τραγουδοποιού για χωρισμό: με ένα τραγούδι σε χωρίζω (ή De te fabula narratur - για εσένα μιλάει η ιστορία). Θα δούμε τρεις τέτοιες περιπτώσεις που μοιάζουν χωρίς να είναι ακριβώς ίδιες.

1.

Το πρώτο είναι ένα αγαπημένο τραγούδι από την ελληνική δισκογραφία, το «Τι Σήμερα, τι Αύριο, τι Τώρα» του Βασίλη Τσιτσάνη, που απευθυνόταν στην Μαρίκα Νίνου. Το ειδύλλιο Τσιτσάνη – Νίνου μπλέχτηκε σύντομα αφότου η Νίνου (Ευαγγελία Αταμιάν) ξεκίνησε να τραγουδάει στο πλάι του συνθέτη, το 1948 στου «Τζίμη του Χοντρού» (μετά την εκπαραθύρωση της Μπέλλου, αλλά αυτή είναι μια άλλη ιστορία). Όμως, και οι δύο ήταν παντρεμένοι με παιδιά, ο μεν Τσιτσάνης από το 1942 με την Ζωή Σαμαρά, η δε Νίνου στον δεύτερο γάμο της με τον ακροβάτη και θιασάρχη Νινο Νικολαΐδη, μια μάλλον σκοτεινή φυσιογνωμία, έναν άνθρωπο φιλοχρήματο και αδίστακτο. Ήταν -μουσικά τουλάχιστον- η χρυσή εποχή και για τους δύο. Ο μεν Τσιτσάνης ήταν στο απόγειο της δημιουργικής του πορείας, αναγνωρισμένος και καθιερωμένος πλέον, η δε Νίνου είχε γίνει η ιδανική του ερμηνεύτρια, η μούσα του. Όπου εμφανιζόντουσαν κάνανε πάταγο.

Ο Τσιτσάνης εμπνέεται από τον έρωτά του αυτόν και γράφει μερικά από τα ωραιότερα του τραγούδια, ενώ η Νίνου τα ερμηνεύει μοναδικά. Έλεγε για αυτήν ο Τσιτσάνης: «Είχε μια ξεχωριστή ερμηνευτική ικανότητα, είχε το κάτι άλλο. Όταν τραγουδούσε κυριολεκτικά καθήλωνε τον κόσμο. Τραγουδούσε και δίδασκε κιόλας μαζί με το τραγούδι, όπως ο δάσκαλος που διδάσκει τους μαθητές. Αυτό ήταν έμφυτο. Ήταν γεννημένη για το πάλκο».

Με τον καιρό όμως, και κάτω από την πίεση των καταστάσεων, τα σύννεφα στη σχέση τους άρχισαν να πυκνώνουν. Οι δύο εραστές δεν ήθελαν τα ίδια πράγματα. Ο μεν Τσιτσάνης, λέγεται ότι είχε εξαρχής ξεκαθαρίσει ότι δεν σκόπευε να διαλύσει το γάμο του, η δε Νίνου ζητούσε επίμονα να γίνει η αποκλειστική, η μοναδική γυναίκα ερμηνεύτρια των τραγουδιών του στο πάλκο και στη δισκογραφία, επιδιώκοντας να τον μονοπωλήσει και -ίσως- να τον κάνει δικό της για πάντα. Δίπλα στη γκρίνια, και η ζήλεια «ξέσπασε σα μπόρα». Το 1953 πλέον, εμφανιζόντουσαν ακόμα μαζί αλλά δεν μιλιόντουσαν πάνω στο πάλκο. Λίγο αργότερα η Νίνου διαγνώστηκε με καρκίνο και όταν πρότεινε στον Τσιτσάνη να φύγουν μαζί στην Αμερική συνδυάζοντας τη θεραπεία της με περιοδείες, εκείνος αρνήθηκε. Οι καβγάδες τους ήταν ασταμάτητοι και λίγο πριν φύγει για την Αμερική, το 1954, ο Τσιτσάνης της ζητά να ηχογραφήσει ένα καινούργιο του τραγούδι. Όταν εκείνη τον επισκέπτεται, ο Τσιτσάνης της το παίζει:

Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα;
Ας καθαρίσουμε μια ώρα αρχύτερα.
Του χωρισμού μας έφτασε η ώρα,
μπορεί και για τους δυο να ’ναι καλύτερα.
Ας καθαρίσουμε μια ώρα αρχύτερα.

Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα;
Κι αν περιμένουμε τι θα κερδίσουμε;
Αφού η γκρίνια ξέσπασε σαν μπόρα,
στο δρόμο αυτόν κι οι δυο θα δυστυχήσουμε.
Κι αν περιμένουμε τι θα κερδίσουμε;

Τι σήμερα, τι αύριο, τι τώρα;
Αφού δε γίνεται μαζί να ζήσουμε
κι αφού μας πήρε πια η κατηφόρα,
καλύτερα από τώρα να χωρίσουμε.
Αφού δε γίνεται μαζί να ζήσουμε.

Η Νίνου κλονίζεται. Ξέρει ότι για αυτήν μιλάνε τα λόγια. De te fabula narratur. Φεύγει από το στούντιο για να κρύψει τη συντριβή της. Μαζεύει τα κομμάτια της, γυρίζει, και ηχογραφεί το κομμάτι με την πρώτη.

Λίγο αργότερα θα φύγει για την Αμερική. Θα επιστρέψει, αλλά οι μέρες της είναι πλέον μετρημένες. Μια φορά ιδωθήκανε με τον Τσιτσάνη, αφότου γύρισε. Σαν τον είδε του είπε: «Σαν άστρο εβασίλεψα». Και πράγματι λίγο καιρό μετά, τον Φλεβάρη του 1957, η Νίνου πέθανε. Ο Τσιτσάνης δεν πήγε στη κηδεία της.

Πρέπει να αναφέρουμε ότι ως στιχουργός του τραγουδιού αναφέρεται ο Γεράσιμος Τσάκαλος, που είχε δώσει και άλλους στίχους στον Τσιτσάνη. Σε κάθε περίπτωση, είτε τους βρήκε έτοιμους είτε τους παρήγγειλε, αυτοί οι στίχοι ήτανε το ανεπίδοτο τελευταίο γράμμα του Τσιτσάνη στη Νίνου.

2.

Η δεύτερη περίπτωση είναι το τραγούδι της Jobni Mitchell «That Song Αbout the Midway», μέσα από το άλμπουμ Clouds (Warner, 1969). Είναι ένα τραγούδι που έγραψε για να ανακοινώσει, και μάλιστα δημόσια, στον David Crosby την απόφασή της να τον χωρίσει. Οι David Crosby και Joni Mitchell, δύο από τους πιο εμβληματικούς μουσικούς, τραγουδιστές και τραγουδοποιούς του φολκ-χίπι κινήματος στις ΗΠΑ, είχαν γνωριστεί το 1967. Ο Crosby, διάσημος ήδη από τη θητεία του στους Byrds (το δημοφιλέστερο τότε συγκρότημα στις ΗΠΑ), ήταν πραγματικά ένας τραγουδιστής extraordinaire (ακούστε τον σε διφωνίες με τον Graham Nash), αλλά ταυτόχρονα και ένας χαρακτήρας φαφλατάς και φιγουρατζής (και απ’ ότι αποδείχτηκε αργότερα και αχάριστος). Η Joni ήταν το αγαπημένο παιδί-θαύμα όλης της Δυτικής Ακτής, και ξεχώριζε τόσο ποιητικά όσο και μουσικά με τα ανοιχτά της κουρδίσματα που τους έστελναν όλους αδιάβαστους.

ΟΙ δυο τους λοιπόν ήταν καλεσμένοι ως ζευγάρι σε ένα πάρτι του Peter Tork των Mankees. Κάποια στιγμή, η Joni φώναξε τον κόσμο λέγοντας ότι ήθελε να τους παίξει ένα καινούργιο τραγούδι που είχε συνθέσει. "Ω, ένα καινούργιο τραγούδι από την Τζόνι", είπαν όλοι και μαζεύτηκαν γύρω της για να το ακούσουν. Και εκείνη άρχισε να τραγουδάει το «That Song About the Midway» κοιτάζοντας τον Crosby στα μάτια. Μετά τους πρώτους στίχους, όλοι κατάλαβαν περί τίνος επρόκειτο. Τα λόγια ήταν τα εξής:

I met you on a midway at a fair last year
And you stood out like a ruby in a black man's ear
You were playin' on the horses, you were playin' on the guitar strings
You were playin' like a devil wearin' wings
Wearin' wings, you looked so grand wearin' wings
Do you tape them to your shoulders just to sing?
Can you fly? I heard you can, can you fly?
Like an eagle doin' your huntin' from the sky
I followed with the sideshows to another town
And I found you in a trailer on the camping grounds
You were betting on some lover, you were shaking up the dice
And I thought I saw you cheatin' once or twice
Once or twice, I heard your bid once or twice
Were you wond'rin' was the gamble worth the price?
Pack it in, I heard you did, pack it in
Was it hard to fold a hand you knew could win?
So lately you've been hidin', it was somewhere in the news
And I'm still at these races with my ticket stubs and my blues
And a voice calls out the numbers and it sometimes mentions mine
And I feel like I've been workin' overtime
Over time, I've lost my fire, over time
Always playin' one more hand for one more dime
Slowin' down, I'm gettin' tired, slowin' down
And I envy you, the valley that you've found
'Cause I'm midway, down the midway
Slowin' down, down, down, down

 

Σε γνώρισα πέρσι σ’ ένα πανηγύρι κι έλαμπες σαν ρουμπίνι στο αυτί ενός μαύρου.

Έπαιζες στα άλογα, έπαιζες την κιθάρα σου, σαν διάβολος φτερωτός.

Είχες φτερά και φάνταζες μεγάλη. Αλήθεια τα φοράς μόνο για να τραγουδήσεις ή μπορείς και να πετάς?

Κάποιοι λένε ότι πετάς σαν αετός που κάνει βουτιές απ’ τον ουρανό.

Σ’ ακολούθησα με το τσίρκο σε άλλη πόλη και σε βρήκα σ’ ένα τροχόσπιτο στο κάμπινγκ.

Έριχνες τα ζάρια σου για μιάν άλλη και θαρρώ σε είδα να κλέβεις κάνα δυο φορές, λες κι άξιζε τον κόπο.

Τα παράτησες, τα μάζεψες, σαν να νόμιζες ότι το δυνατό σου χαρτί δεν μπορούσε να κερδίσει.

Άκουσα στις ειδήσεις ότι κρύβεσαι. Εγώ αγωνίζομαι πάντα στην σκηνή, με τα κομμένα εισιτήρια και την θλίψη μου. Ακούω κάποιον να φωνάζει αριθμούς και πότε πότε φωνάζει και τ’ όνομά μου.

Αλλά κουράστηκα κι όσο περνάει ο καιρός, χάνω το πάθος μου, σαν να παίζω ποντάροντας σε μια δεκάρα. Κουράστηκα... Και σε ζηλεύω που βρήκες την κοιλάδα της ηρεμίας γιατί εγω είμαι μεστοστρατίς ακόμη.

Και θέλω να φρενάρω και ν’ αράξω. Ν' αράξω...*

 

Αμηχανία και εκνευρισμός κατέλαβε το ακροατήριο. Ουπς, τώρα τι κάνουμε? Φαντάζομαι ότι δεν πρέπει να χειροκροτήθηκε ιδιαίτερα μετά το τέλος. Ωστόσο, η Joni δεν πτοήθηκε. Και για να μην μείνει καμιά αμφιβολία, το έπαιξε ξανά!

3.

Η τρίτη περίπτωση είναι το τραγούδι «Go Your Own Way» των Fleetwood Mac. Όλοι ξέρουμε τους πρώτους, αποκλειστικά Βρετανούς, Fleetwood Mac με τον ιδρυτή τους, τον Peter Green, να μιμούνται  με εξαιρετικό τρόπο τους μεγάλους μπλουζίστες, αλλά η πραγματική εμπορική και καλλιτεχνική απογείωση του συγκροτήματος ήρθε όταν, μετά την αποχώρηση του Green, στο σχήμα μπήκε το ζευγάρι των Αμερικανών  Lindsey Buckingham και Stevie Nicks. Ένα πολλά υποσχόμενο καλιφορνέζικο καλλιτεχνικό ντουέτο, ζευγάρι και στη ζωή, που είχε κάνει ήδη μια παρουσία στη δισκογραφία. Ο Mick Fleetwood είχε ζητήσει από τον Buckingham να ενταχθεί στο συγκρότημα, αλλά αυτός απαίτησε, και πέτυχε, την προσθήκη της συζύγου του και συνεργάτιδάς του. Έτσι, πλάι στους John McVie στο μπάσο και της γυναίκας του, Christine McVie, στα πλήκτρα και τη σύνθεση, και φυσικά τον ίδιο τον Fleetwood στα τύμπανα, το συγκρότημα θα περνούσε στη χρυσή εποχή του.

Όμως, όσο ετοίμαζαν αυτό που έμελλε να γίνει ένα από τα πετυχημένα και ευπώλητα άλμπουμ της ροκ μουσικής (πάνω από 40 εκατομμύρια αντίτυπα μέχρι σήμερα παγκοσμίως), οι προσωπικές τους σχέσεις πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο. Ενώ το συγκρότημα ηχογραφούσε το Rumours, ο γάμος των McVie έφτανε στο τέλος του. Ούτε όμως η σχέση του Buckingham με την Nicks ήταν σε καλύτερη μοίρα. Με δύο ζευγάρια να χωρίζουν κατά τη διάρκεια των ηχογραφήσεων, η ατμόσφαιρα ήταν αρκετά τεταμένη. Για να συμπληρωθεί η εικόνα, ο ίδιος ο Fleetwood είχε αρκετά προβλήματα στον γάμο του. Και βέβαια, έκαναν πολύ μεγάλη χρήση ναρκωτικών κατά τη διάρκεια των ηχογραφήσεων.

Κάποιο πρωί, λοιπόν, που ο Buckingham είχε πάει στο στούντιο και ενώ έπαιζε με τη κιθάρα του (εξαιρετικός και πρωτότυπος κιθαρίστας - όταν έφυγε από την μπάντα χρειάστηκε να αντικατασταθεί από δύο κιθαρίστες), σκάρωσε τους παρακάτω στίχους:

Loving you Isn't the right thing to do
How can I ever change things
That I feel?If I could Baby, I'd give you my world
How can I
When you won't take it from me?You can go your own way, Go your own way
You can call it
Another lonely dayYou can go your own way
Go your own wayTell me why, Everything turned around
Packing up,
Shacking up is all you want to doIf I could Baby, I'd give you my world
Open up
Everything's waiting for youYou can go your own way, Go your own way
You can call it
Another lonely dayYou can go your own way
Go your own way…

Όπως διαπιστώνετε, οι στίχοι δεν διεκδικούν τίποτα ποιητικές δάφνες. Ωστόσο είναι ευθείς και άμεσοι, σαν το παράπονο ενός εραστή: «Φαίνεται πως δεν είναι σωστό να σ’ αγαπώ … αν μπορούσα μωρό μου θα σου έδινα τον κόσμο μου, αλλά πώς να το κάνω όταν εσύ δεν τον θέλεις;» οπότε «μπορείς να πάρεις το δρόμο σου, και μπορείς να την πεις άλλη μια μοναχική μέρα». Ωστόσο, ο κρίσιμος και επίμαχος στίχος εδώ είναι το «Packing up, Shacking up is all you want to do». Η έκφραση «shack up» στην αργκό λέξη η συγκατοίκηση με έναν ερωτικό σύντροφο εκτός γάμου, κάτι όπως λέμε εμείς «την έχει σπιτωμένη». Ένα λεξικό της αργκό επισημαίνει: Ο συνδυασμός λέξεων «packing up, shacking up» (που ριμάρει) συνήθως αναφέρεται σε έναν κύκλο όπου κάποιος εγκαταλείπει γρήγορα μια σχέση ή ένα σπίτι και μετακομίζει αμέσως με νέο σύντροφο.

Με λίγα λόγια, ο Buckingham κατηγορεί τη σύντροφό του ότι θέλει να τον παρατήσει για να γυρίζει και να κοιμάται με τον έναν και τον άλλον. Ήταν φυσικό η Nicks να αντιδράσει ισχυριζόμενη ότι κατηγορείται άδικα. Με κόπο πείστηκε να τραγουδήσει αυτό το τραγούδι στην ηχογράφηση και κατόπιν στις συναυλίες. Πραγματικά, σκεφτείτε να τραγουδάς ένα τραγούδι που να λέει μιλάει για τις δικές σου... κατεργαριές!

Όπως δήλωσε η Nicks δήλωσε στο περιοδικό Q τον Ιούνιο του 2009: «Ήταν σίγουρα ένα μήνυμα μέσα σε ένα τραγούδι. Και μάλιστα καθόλου ευγενικό».

Το επιμύθιο της ιστορίας είναι ότι, όπως ισχυρίζεται ο Buckingham, αργότερα η Nicks είχε θέσει δίλημμα στην μπάντα «ή αυτός ή εγώ». Άσχημη κατάληξη, οπωσδήποτε, αν σκεφτούμε ότι για να μπει στο συγκρότημα ο Buckingham είχε θέσει ως όρο «ή και οι δύο ή κανένας».

Γιατί λοιπόν οι τραγουδοποιοί μας διάλεξαν αυτόν τον τρόπο για να δώσουν το μήνυμα τους; Ίσως γιατί είναι πολύ άμεσο και επιπλέον έχει το βάρος ενός τετελεσμένου, σαν να μιλάμε για την επίδοση ενός τελεσίγραφου. Κάποιες λέξεις, αν τις πεις, δεν μπορείς ποτέ να τις ξεπείς. Και ίσως σε γλυτώνει από αυτές τις ατελείωτες ψυχοφθόρες κουβέντες που δεν οδηγούν πουθενά και που οι περισσότεροι έχουμε ζήσει αλλά προτιμάμε να τις ξεχνάμε.

Εξάλλου αυτό κάνουν οι τραγουδοποιοί: μετουσιώνουν τα συναισθήματα και τις σκέψεις τους σε τραγούδια, σε υπέροχα τραγούδια!

 * Ευχαριστούμε την Ολγα Δημοπούλου για την απόδοση του των στίχων στα ελληνικά.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:

One Night Stands...

Aqualung: Το μανιφέστο ενός ευαίσθητου ανθρώπου...

Μποσανόβα: το βραζιλιάνικο νέο κύμα...

Billie Holiday: «Έπρεπε να τους δεις...»