Γράφει ο Χρήστος Κορναράκης
Το mind-blowing αριστούργημα με Hugh Jackman και Christian Bale που σε διαλύει στο φινάλε
Στο The Prestige (2006), ο Christopher Nolan δεν σκηνοθετεί απλώς μια ιστορία δύο ανταγωνιστών μάγων. Στήνει μια ταινία που λειτουργεί σαν μηχανισμός παρατήρησης του ίδιου του θεατή, σαν να επιστρέφει το βλέμμα πίσω. Από τα πρώτα λεπτά, πριν σταθεροποιηθεί η χρονολογική της δομή ή αποσαφηνιστεί η αφήγηση, εγκαθίσταται μια λεπτή αλλά διαρκής ένταση: αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο τι βλέπεις, αλλά και πώς σε καθοδηγεί να το δεις.
Λίγο μετά το Batman Begins και έχοντας ήδη διαμορφώσει το προσωπικό του ύφος μέσα από το Memento και το Insomnia, ο Nolan βρίσκει εδώ το πιο καθαρό του πεδίο: τη μαγεία ως μεταφορά για τον κινηματογράφο. Η ιστορία των Robert Angier και Alfred Borden, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Christopher Priest, δεν ενδιαφέρεται απλώς για την αντιπαλότητα δύο καλλιτεχνών, αλλά για το τίμημα της εμμονής όταν αυτή μετατρέπεται σε ταυτότητα.
Ο Hugh Jackman δίνει στον Angier μια σχεδόν επιδεικτική γοητεία που σταδιακά διαβρώνεται από την ανάγκη του να αποδείξει την υπεροχή του. Ο Christian Bale, αντίθετα, χτίζει τον Borden ως μια φιγούρα εσωτερικής αποσυμπίεσης, έναν άνθρωπο που έχει μάθει να ζει με λιγότερο εαυτό για να υπηρετήσει κάτι μεγαλύτερο. Δεν είναι αντίπαλοι με την κλασική έννοια: είναι δύο παραλλαγές της ίδιας καταστροφικής αφοσίωσης.
Η πρώτη μεγάλη τομή της ταινίας - ο θάνατος της Julia κατά τη διάρκεια του υδάτινου κόλπο - δεν λειτουργεί ως απλό δραματικό γεγονός, αλλά ως ρήγμα στη λογική της αφήγησης. Το μοντάζ του Lee Smith αποδομεί τη σκηνή σε θραύσματα: πρόσωπα στο κοινό, το σώμα που βυθίζεται, η αδυναμία παρέμβασης. Η απουσία μουσικής κορύφωσης εντείνει την ωμότητα. Από εκείνο το σημείο και μετά, η ταινία παύει να είναι ιστορία και γίνεται διαδικασία ανταπόδοσης.
Η εικόνα του Wally Pfister οργανώνει αυτόν τον κόσμο σε αποχρώσεις καφέ, μπλε και φθαρμένου χρυσού. Το Λονδίνο μοιάζει διαρκώς καλυμμένο από καπνό, σαν η ίδια η βιομηχανική εποχή να παράγει όχι μόνο μηχανές αλλά και ψευδαισθήσεις. Στις σκηνές των παραστάσεων, το φως δεν φωτίζει, κόβει. Οι φιγούρες των μάγων χάνονται μέσα σε σκιές που δεν είναι απλώς αισθητική επιλογή, αλλά δομικό στοιχείο της αφήγησης: κάθε τι ορατό προϋποθέτει κάτι κρυφό.
Κομβική παραμένει η παρουσία του Michael Caine ως Cutter, ο οποίος λειτουργεί σαν ήσυχη συνείδηση μέσα στον μηχανισμό της εξαπάτησης. Όταν εξηγεί πως κάθε μαγικό κόλπο απαιτεί ένα “prestige”, η ταινία αποκαλύπτει τη δική της δομή χωρίς να τη σταματά. Από εκείνη τη στιγμή, ο θεατής αρχίζει να διαβάζει τα πάντα ως πιθανή παραπλάνηση: μια παύση, ένα βλέμμα, μια φαινομενικά ασήμαντη μετακίνηση στο κάδρο.
Η εμφάνιση του Nikola Tesla, στον οποίο δίνει μορφή ο David Bowie, μετατοπίζει απότομα την ταινία. Οι σκηνές στο Colorado Springs δεν ανήκουν πια στο βικτωριανό δράμα, αλλά σε μια περιοχή όπου η επιστήμη αγγίζει το μεταφυσικό. Ο David Julyan συνοδεύει αυτή τη μετάβαση με έναν ήχο πιο ψυχρό, σχεδόν ηλεκτρικό, σαν να μετατρέπεται η ίδια η αφήγηση σε μηχανή.
Ο Nolan χτίζει τη δομή της ταινίας σαν ταχυδακτυλουργικό νούμερο σε τρία επίπεδα: παρουσίαση, ανατροπή, αποκάλυψη. Η αφήγηση κινείται μέσα από ημερολόγια, επιστολές και μετατοπίσεις χρονικών επιπέδων που δεν επιδιώκουν απλώς την πολυπλοκότητα, αλλά την αποσταθεροποίηση της βεβαιότητας. Ο χρόνος δεν κυλά γραμμικά• συσσωρεύεται.
Καθώς η ταινία πλησιάζει στο τέλος, η ένταση δεν προέρχεται πια από την αναμονή της αποκάλυψης αλλά από την κατανόηση του κόστους της. Ο Angier και ο Borden έχουν ήδη φθαρεί πολύ πριν από το φινάλε. Δεν μοιάζουν να ζουν μια ιστορία• μοιάζουν να την έχουν ήδη εξαντλήσει. Η εμμονή τους έχει καταπιεί κάθε άλλη δυνατότητα ύπαρξης.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι γυναικείες παρουσίες -η Sarah της Rebecca Hall και η Olivia της Scarlett Johansson - λειτουργούν σαν δείκτες μιας ζωής που μένει εκτός κάδρου. Η Sarah, ιδιαίτερα, γίνεται το πιο ήσυχο αλλά και πιο σκληρό σημείο της ταινίας: η συνειδητοποίηση ότι ζει δίπλα σε έναν άνθρωπο που δεν είναι ποτέ πλήρης.
Η τελική αποκάλυψη στις δεξαμενές δεν επιδιώκει το σοκ. Αντίθετα, επιβάλλει μια αργή, σχεδόν ψυχρή αναγνώριση: ότι κάθε “θαύμα” έχει παραχθεί από μια πράξη εξαφάνισης. Και εκεί το The Prestige αποκαλύπτει τον πραγματικό του πυρήνα. Δεν αφορά τη μαγεία ως τέχνη, αλλά τη μαγεία ως θυσία.
Μια ταινία όπου το μυστικό δεν είναι ποτέ το κόλπο, αλλά αυτό που χάνεται για να υπάρξει το κόλπο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Ο Batman που άλλαξε το σινεμά (The Dark Knight Trilogy: αφιέρωμα στον Christopher Nolan #4)
Memento (2000): Όταν η αφήγηση γίνεται παγίδα μνήμης (Αφιέρωμα στον Christopher Nolan #2)
Insomnia (2002): Το ξεχασμένο φιλμ που εξηγεί τα πάντα (αφιέρωμα στον Christopher Nolan #3)
Following (1998): Η πιο καθαρή και υπόγεια στιγμή του Christopher Nolan (Αφιέρωμα #1)
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
Χρήστος Κορναράκης
Ο Χρήστος Κορναράκης γεννήθηκε μια ζεστή μέρα του Ιούλη στην Αθήνα. Παράλληλα με τις σπουδές του (υποκριτική, μάρκετιγκ και επικοινωνία) και όντας συλλέκτης δίσκων από τα παιδικά του χρόνια, αρθρογράφησε επί μία δεκαετία στο blog fromthebasement.com και στην μετέπειτα εξέλιξη του, το ypogeio.gr. Η ένταξη του στην ομάδα του Merlin’sMusic Box αποτελεί φυσική εξέλιξη.
