Γράφει ο Γιάννης Καστανάρας
Απέναντι από το σχολείο που πήγαινα, υπήρχε ένα σουβλατζίδικο και ενίοτε το επισκεπτόμασταν ως φαγανοί μαθητές για να χλαπακιάσουμε τα αμφιβόλου ποιότητας κρέατα/λουκάνικα/πατάτες και πίτες (μονές ή διπλές), λάδι, λάδι, λάδι κι άλλο λάδι, μουστάρδα και κρεμμυδοντόματο, πριν γυρίσουμε σπίτι για να τσακωθούμε με τις μανάδες μας επειδή είχαμε "τσιμπήσει κατιτίς". Εκτός από σουβλάκια, το εν λόγω σουβλατζίδικο πρόσφερε και μουσική: ένα jukebox της κακιάς ώρας, ωστόσο λειτουργικό, που ήταν εφοδιασμένο από πάσης φύσεως επιτυχίες (και μη). Φυσικά, ως επί το πλείστον, ελληνικές, αν και ανάμεσα στα δισκάκια με Γαβαλά, Καζαντζίδη, Νταλάρα, Μητροπάνο και τον Σταμούλη τον Λοχία (με όλον τον σεβασμό), υπήρχαν μικρές, πλην όμως φωτεινές, για εμάς, τους λίγους "ροκάδες" του 10ου Αμπελοκήπων, εξαιρέσεις: "Paranoid" από τους Sabbath, "Black Dog" από τους Zeppelin, "School's Out" από τον Alice Cooper - τέτοια πράγματα που ζωντάνευαν για χάρη μας με ένα κέρμα στη θυρίδα, προς δυσαρέσκεια των λαϊκών θαμώνων του καταστήματος...
Στις 23 Νοεμβρίου 1889 το πρώτο jukebox εγκαταστάθηκε στο μπαρ Palais Royale Saloon στο Σαν Φρανσίσκο και από τη μια στιγμή στην άλλη έγινε το θέμα της ημέρας για να εξαπλωθεί τελικά σε όλο τον κόσμο. Το πρώτο jukebox κατασκευάστηκε από την Pacific Phonograph Company.
Ήταν μια σπουδαία ιδέα: τέσσερις σωλήνες που έμοιαζαν με στηθοσκόπια ήταν συνδεδεμένοι σε έναν ηλεκτρικό φωνογράφο Edison Class M, τοποθετημένο μέσα σε ένα δρύινο ντουλάπι. Οι σωλήνες λειτουργούσαν ξεχωριστά και για να ενεργοποιηθεί ο καθένας και να μεταδώσει μόνον ένα τραγούδι, χρειαζόταν η εισαγωγή ενός νομίσματος, πράγμα που σήμαινε ότι τέσσερις διαφορετικοί ακροατές μπορούσαν να συνδέονται ταυτόχρονα και να ακούν το ίδιο τραγούδι. Το μπαρ έδινε πετσέτες στους πελάτες για να σκουπίζουν το άκρο του σωλήνα μετά από κάθε ακρόαση. Πολύ σύντομα το jukebox θα αντικαθιστούσε τους πιανίστες που μέχρι τότε ήταν εκείνοι που έπαιζαν δημοφιλείς σκοπούς της εποχής για τους διψασμένους θαμώνες των μπαρ ξεσηκώνοντας τον κόσμο για χορό.
Ο επιχειρηματίας (και ο εφευρέτης μαζί με τον William Arnold) που εγκατέστησε το μηχάνημα στο Palais Royale λεγόταν Louis Glass και το ονόμασε «nickel-in-the-slot player» («μια πεντάρα στη σχισμή», δηλαδή). Tον πρώτο μήνα της λειτουργίας του το μηχάνημα απέφερε στον ιδιοκτήτη 1000 δολάρια σε πεντάρες (1 νίκελ = ένα δολάριο και είκοσι σεντς σε σημερινά χρήματα), ένα ποσό ασύλληπτο για την εποχή, με αποτέλεσμα σύντομα να τον μιμηθούν και άλλοι καταστηματάρχες στην περιοχή.
Αργότερα το «nickel-in-the-slot player» έγινε γνωστό ως jukebox, ένα όνομα που πλέον χρησιμοποιείται διεθνώς, αν και η προέλευση της λέξης παραμένει ασαφής. Μπορεί να προέρχεται από το «juke house», μια φράση της αργκό παραπέμποντας στους οίκους ανοχής που προφανώς χρησιμοποιούσαν το μηχάνημα.
Ο Τόμας Έντισον πάντως είχε εκφράσει την ανησυχία του για το γεγονός ότι οι φωνογράφοι χρησιμοποιούνταν για διασκέδαση και όχι για σοβαρά έργα. Πού να ’ξερε…
Για την ιστορία, το jukebox με τις μεγαλύτερες πωλήσεις στην ιστορία ήταν το Wurlitzer 1015 που κυκλοφόρησε το 1946 και μέσα στα δυο πρώτα χρόνια πούλησε πάνω από 56.000 μηχανήματα, ενώ ένας από τους πρώτους, αν όχι ο πρώτος, που κατασκεύασαν jukebox πολλαπλών επιλογών ήταν ο κατασκευαστής πιάνων Justus P. Seeburg που το ονόμασε «audiophone», το 1928.
Wurlitzer 1015 Jukebox
Στο βίντεο παρακάτω ακούτε τον τραγουδιστή και πρωτοπόρο καλλιτέχνη των ηχογραφήσεων σε φωνογράφο, George Washington Johnson (1846 –1914), να τραγουδά το διάσημο κομμάτι του, «The Laughing Song». Η ηχητική αναπαραγωγή στο βίντεο προέρχεται από έναν αυθεντικό κύλινδρο καφέ κεριού της Columbia (7601) του 1897 και το τραγούδι μεταδίδεται από έναν φωνογράφο Edison Standard του 1906 με μικρόφωνο «Archivette». Ο κύλινδρος αυτός ηχογραφήθηκε με έναν παντογράφο γύρω στο 1897.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Μποσανόβα: το βραζιλιάνικο νέο κύμα...
Ο Willie Dixon και τα Blues του Σικάγο...
Blues: Η φωνή του σκλαβωμένου μαύρου λαού, από τις βαμβακοφυτείες μέχρι τον πόλεμο του Βιετνάμ...
Η μουσική του διαβόλου – Ο μύθος του Ρόμπερτ Τζόνσον
Τάνγκο και αναρχία: Οι επαναστατικές ρίζες ενός από τους δημοφιλέστερους χορούς στον κόσμο...
Μαθήματα ιστορίας: Η αναρχική προέλευση των αργεντίνικων γλυκισμάτων...
Αναρχικές χοροεσπερίδες και μια φυσιολογική ζωή στο Λονδίνο...
Γιάννης Καστάναρας
Ο Γιάννης Καστάναρας είναι καθ' έξιν και κατ΄ επάγγελμα slacker, συνεκδότης και executive producer (ο,τι κι αν σημαίνει αυτό το πράγμα) του φανζίν Merlin's Music Box.
Γιάννης Καστάναρας
Ο Γιάννης Καστάναρας είναι καθ' έξην και καθ΄ επάγγελμα slacker, συνεκδότης και executive producer (ο,τι κι αν σημαίνει αυτό το πράγμα) του φανζίν Merlin's Music Box.
