Γράφει η Όλγα Δημοπούλου
Μερικές φορές οι άνθρωποι, ακόμη κι όταν πιστεύουν πως δεν έχουν μέλλον, καταφέρνουν να δημιουργήσουν κάτι που συνεχίζει να ζει, να αναπνέει, πολλά χρόνια μετά τον θάνατό τους
Ο Φραντς Σούμπερτ ήταν μόλις 27 χρονών και είχε ήδη αρχίσει να υποψιάζεται πως η ζωή δεν είχε σκοπό να τον κρατήσει για πολύ κοντά της. Αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας που συνδέονται ιστορικά με τη σύφιλη, και η κατάστασή του τον είχε φέρει αντιμέτωπο με τη σκέψη του θανάτου. Ήταν άρρωστος, πονούσε, και η ελπίδα πως θα γινόταν καλά λιγόστευε μέρα με τη μέρα.
Έτσι, μια μέρα του Μαρτίου του 1824, κάθισε κι έγραψε ένα απελπισμένο γράμμα στον αγαπημένο του φίλο Λέοπολντ, που βρισκόταν στη Ρώμη. Του έγραφε πως αισθανόταν ο πιο δυστυχισμένος άνθρωπος στον κόσμο. Πως η υγεία του δεν επρόκειτο να επιστρέψει και πως, ακόμη κι αν επέστρεφε, η χαρά είχε ήδη πετάξει. Σαν να είχε κλείσει κάποιος την πόρτα πίσω του κι εκείνος να είχε μείνει απ’ έξω. Μιλά για ψυχική οδύνη, για αδυναμία να βρει γαλήνη, ενόψει του τέλους που πλησίαζε. Αυτό το γράμμα είναι κραυγή αγωνίας ενός νέου συνθέτη που αισθάνεται πως έχει αποκλειστεί από τη ζωή, ενώ βρίσκεται ακόμη μέσα της. Και ναι, εδώ είναι η αντίφαση, γιατί ο Σούμπερτ δεν μιλά μόνο για τον θάνατο και την απελπισία του. Μιλά και για τη μουσική που εξακολουθεί να γράφει, για τα κουαρτέτα του και για το όνειρό του να συνθέσει μια μεγάλη συμφωνία. Και αυτό ακριβώς έκανε! Συνέχιζε να γράφει μουσική χωρίς να ξέρει πόσος χρόνος του απομένει.
Επτά χρόνια νωρίτερα είχε γράψει ένα τραγούδι βασισμένο σ’ ένα ποίημα του Ματίας Κλάουντιους. Μια κοπέλα συναντά τον Θάνατο και τον παρακαλεί να μην την πάρει. Είναι νέα, θέλει να ζήσει, φοβάται. Κι ο Θάνατος, αντί να της δείξει τα δόντια του, της μιλάει τρυφερά. Της λέει να μην τον φοβάται, πως ήρθε να την πάρει στην αγκαλιά του και να την αφήσει να κοιμηθεί ήσυχα.
Το 1824, λοιπόν, επιστρέφει σ’ εκείνες τις νότες και δημιουργεί ένα κουαρτέτο εγχόρδων. Το δέκατο τέταρτο, σε ρε ελάσσονα. Der Tod und das Mädchen - Ο Θάνατος και η Κόρη. Στο δεύτερο μέρος, η ίδια μελωδία επιστρέφει ξανά και ξανά, μεταμορφώνεται, αλλάζει διάθεση, σαν να δοκιμάζει διαφορετικούς τρόπους να πει το ίδιο πράγμα. Σαν να διαπραγματεύεται. Σαν να ξέρει πως, ό,τι κι αν κάνει, η συνομιλία δεν πρόκειται να τελειώσει διαφορετικά. Δεν ξέρω αν ο Σούμπερτ σκεφτόταν τον δικό του θάνατο όταν έγραφε το κουαρτέτο. Ξέρω μόνο ότι μέσα του είχε φωλιάσει ο φόβος του θανάτου. Κι εδώ υπάρχει κάτι που με εκπλήσσει σ' αυτή την ιστορία.
Ο νεαρός Σούμπερτ που γράφει στον φίλο του πως δεν έχει πια ζωή, εξακολουθεί να γράφει μουσική. Σαν να κρατάει μια μικρή πόρτα ανοιχτή ακόμη κι όταν πιστεύει πως όλες οι υπόλοιπες έχουν κλείσει. Πέθανε τέσσερα χρόνια αργότερα, πριν συμπληρώσει τα τριάντα δύο. Δεν πρόλαβε να δει το κουαρτέτο του να εκδίδεται, συνέθεσε όμως μερικά από τα σημαντικότερα έργα ολόκληρης της μουσικής ιστορίας.
Κι έτσι, ο νέος που φοβόταν πως δεν θα προλάβαινε να ζήσει, άφησε πίσω του μια μουσική που εξακολουθεί να ζει. Κάθε φορά που τέσσερα έγχορδα αρχίζουν να παίζουν… ο Θάνατος ξανασυναντά την Κόρη. Κι εμείς στεκόμαστε κάπου εκεί ανάμεσά τους, ακούγοντας. Και τελικά δεν ξέρω ποιος μιλάει… ο Σούμπερτ στον Θάνατο ή ο Θάνατος στον Σούμπερτ.
Εδώ πιστεύω ότι βρίσκεται όλη η δύναμη αυτού του έργου. Όχι στο ότι ο Σούμπερτ προέβλεψε τον θάνατό του, αλλά στο ότι κατάφερε να δώσει μουσική μορφή στον φόβο του χωρίς να πάψει να δημιουργεί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ:
Ποιο Heavy Metal ρε γατάκια... IGOR STRAVINSKY - Η ιστορία του στρατιώτη
John Cage: Προφήτης της Σιωπής...
Η πολιορκία του Λένινγκραντ: Ο Σοστακόβιτς και ο εξωραϊσμός της Ιστορίας...
Νίκος Σκαλκώτας: Ο καλλιτέχνης που διάβαζε τον κόσμο μέσα από τους ήχους του...
Όλγα Δημοπούλου
Γεννήθηκα το 1960 και είμαι γραφίστας και βιβλιοδέτης, Ασχολούμαι με το design, το χειροποίητο βιβλίο, τα χάρτινα κοσμήματα και τα οριγκάμι, ενώ παράλληλα γράφω διηγήματα και ποιήματα. Με γοητεύουν η εικόνα, το βιβλίο, η μουσική και οι λέξεις. Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με ακολουθούν σε όλη μου τη ζωή. Πολλά είδη μουσικής ακούω αλλά με ενδιαφέρει ο στίχος, η ερμηνεία του και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από την σύνθεση. Η ιστορία πίσω από τα τραγούδια.
Όλγα Δημοπούλου
Γεννήθηκα το 1960 και είμαι γραφίστας και βιβλιοδέτης, Ασχολούμαι με το design, το χειροποίητο βιβλίο, τα χάρτινα κοσμήματα και τα οριγκάμι, ενώ παράλληλα γράφω διηγήματα και ποιήματα. Με γοητεύουν η εικόνα, το βιβλίο, η μουσική και οι λέξεις. Διαφορετικοί τρόποι έκφρασης που, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με ακολουθούν σε όλη μου τη ζωή. Πολλά είδη μουσικής ακούω αλλά με ενδιαφέρει ο στίχος, η ερμηνεία του και όσα μπορεί να κρύβονται πίσω από την σύνθεση. Η ιστορία πίσω από τα τραγούδια.
